Từ điển Hán Nôm Việt - Tự học tiếng Trung

鼓 - cổ

伐鼓 phạt cổ

Từ điển trích dẫn

1. Đánh trống. ◇ Thi Kinh 詩經: "Phạt cổ uyên uyên, Chấn lữ điền điền" 伐鼓淵淵, 振旅闐闐 (Tiểu nhã 小雅, Thải khỉ 采芑) Đánh trống tùng tùng (để quân sĩ tiến tới), Lui quân trở về thanh thế lớn mạnh.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đánh trống.

▸ Từng từ: 伐鼓

嚴鼓 nghiêm cổ

嚴鼓

nghiêm cổ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng trống đánh gấp rút.

▸ Từng từ: 嚴鼓

敲鼓 xao cổ

敲鼓

xao cổ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đánh trống.

▸ Từng từ: 敲鼓

更鼓 canh cổ

更鼓

canh cổ

Từ điển trích dẫn

1. Trống báo canh trong đêm. ◇ Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: "Tế thính tiều lâu canh cổ dĩ đả tam điểm, na nguyệt sắc nhất phát quang minh như trú" 細聽樵樓更鼓已打三點, 那月色一發光明如晝 (Quyển thất).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng trống báo hiệu từng canh trong đêm.

▸ Từng từ: 更鼓

漏鼓 lậu cổ

漏鼓

lậu cổ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng trống báo hiệu giờ giấc.

▸ Từng từ: 漏鼓

耳鼓 nhĩ cổ

耳鼓

nhĩ cổ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái màng trong tai, nhờ màng này rung lên ( như mặt trống ) mà ta nghe được.

▸ Từng từ: 耳鼓

警鼓 cảnh cổ

警鼓

cảnh cổ

Từ điển trích dẫn

1. Cái trống để báo động. ◇ Hàn Phi Tử 韓非子: "Sở Lệ Vương hữu cảnh cổ, dữ bách tính vi giới, ẩm tửu túy quá nhi kích, dân đại kinh, sử nhân chỉ chi" 楚厲王有警鼓, 與百姓為戒, 飲酒醉過而擊, 民大驚, 使人止之 (Ngoại trữ thuyết tả thượng 外儲說左上).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái trống, đánh lên báo ngừa nguy hiểm.

▸ Từng từ: 警鼓

軍鼓 quân cổ

軍鼓

quân cổ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái trồng dùng trong binh đội.

▸ Từng từ: 軍鼓

鉦鼓 chinh cổ

鉦鼓

chinh cổ

Từ điển trích dẫn

1. Chiêng và trống. Ngày xưa, dùng trong quân đội để chỉ huy tiến lui.
2. Chỉ việc chiến tranh, binh sự. ◇ Hán Thư 漢書: "Thập cửu học Tôn, Ngô binh pháp, chiến trận chi cụ, chinh cổ chi giáo, diệc tụng nhị thập nhị vạn ngôn" 十九學孫吳兵法, 戰陣之具, 鉦鼓之教, 亦誦二十二萬言 (Đông Phương Sóc truyện 東方朔傳).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chiêng trống — Chỉ việc nhà binh.

▸ Từng từ: 鉦鼓

鐘鼓 chung cổ

鐘鼓

chung cổ

Từ điển trích dẫn

1. Chuông và trống, nhạc khí thời xưa dùng cho nghi lễ.
2. Chuông và trống, mượn chỉ âm nhạc. ◇ Lã Thị Xuân Thu 呂氏春秋: "Thân bất an chẩm tịch, khẩu bất cam hậu vị, mục bất thị mĩ mạn, nhĩ bất thính chung cổ" 身不安枕席, 口不甘厚味, 目不視靡曼, 耳不聽鐘鼓 (Thuận dân 順民) Thân không an giấc gối, miệng không ăn thức ngon ngọt, mắt không nhìn cái đẹp, tai không nghe chuông trống âm nhạc.
3. Chuông và trống, pháp khí Phật giáo. ◇ Trịnh Tiếp 鄭燮: "Vân san hữu ước liên cuồng khách, Chung cổ vô tình lão tỉ khâu" 雲山有約憐狂客, 鐘鼓無情老比邱 (Biệt mai giám thượng nhân 別梅鑒上人) Mây núi có hẹn ước thương cho khách ngông cuồng, Chuông trống vô tình làm già cỗi người tỉ khâu.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chuông trống.

▸ Từng từ: 鐘鼓

鼓刀 cổ đao

鼓刀

cổ đao

Từ điển trích dẫn

1. Khua dao. Phiếm chỉ sự làm thịt súc vật. ◇ Sử Kí 史記: "Chánh nãi thị tỉnh chi nhân, cổ đao dĩ đồ" 政乃市井之人, 鼓刀以屠 (Nhiếp Chánh truyện 聶政傳).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khua dao, chỉ sự hạ thịt súc vật.

▸ Từng từ: 鼓刀

鼓动 cổ động

鼓动

cổ động

giản thể

Từ điển phổ thông

cổ động

▸ Từng từ: 鼓动

鼓動 cổ động

鼓動

cổ động

phồn thể

Từ điển phổ thông

cổ động

Từ điển trích dẫn

1. Cổ vũ, kích động. ★ Tương phản: "trấn áp" 鎮壓.

▸ Từng từ: 鼓動

鼓勵 cổ lệ

鼓勵

cổ lệ

Từ điển trích dẫn

1. Cổ vũ, khích lệ. § Cũng viết là "cổ lệ" 鼓厲.
2. Chỉ tinh thần hăng hái lên.

▸ Từng từ: 鼓勵

鼓吹 cổ xuy

鼓吹

cổ xuy

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Nhạc đội đánh trống thổi sáo, cử hành thể lệ nghi trượng vua nhà Hán (yến tiệc, xuất du, thưởng tứ công thần, v.v.).
2. Chỉ chung nhạc đội nghi trượng. ◇ Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: "Xuất nhập trần tinh kì, minh cổ xuy, uyển nhiên tượng cá tiểu quốc chư hầu" 出入陳旌旗, 鳴鼓吹, 宛然像個小國諸侯 (Quyển tam thập nhất).
3. Âm nhạc. ◇ Đàm Hiến 譚獻: "Thải kì thuyền phảng, hoa đăng cổ xuy, vô phục tiêu tức" 綵旗船舫, 華燈鼓吹, 無復消息 (Quế chi hương 桂枝香, Dao lưu tự bích 瑤流自碧).
4. Đề xướng cổ động. ◎ Như: "cổ xúy cách mệnh" 鼓吹革命.
5. Tán dương, tuyên truyền. ◇ Tấn Thư 晉書: "Tam Đô, Nhị Kinh, Ngũ Kinh chi cổ xúy dã" 三都, 二京, 五經之鼓吹也 (Vương Nhung truyện 孫楚傳).

鼓吹

cổ xúy

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Nhạc đội đánh trống thổi sáo, cử hành thể lệ nghi trượng vua nhà Hán (yến tiệc, xuất du, thưởng tứ công thần, v.v.).
2. Chỉ chung nhạc đội nghi trượng. ◇ Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: "Xuất nhập trần tinh kì, minh cổ xuy, uyển nhiên tượng cá tiểu quốc chư hầu" 出入陳旌旗, 鳴鼓吹, 宛然像個小國諸侯 (Quyển tam thập nhất).
3. Âm nhạc. ◇ Đàm Hiến 譚獻: "Thải kì thuyền phảng, hoa đăng cổ xuy, vô phục tiêu tức" 綵旗船舫, 華燈鼓吹, 無復消息 (Quế chi hương 桂枝香, Dao lưu tự bích 瑤流自碧).
4. Đề xướng cổ động. ◎ Như: "cổ xúy cách mệnh" 鼓吹革命.
5. Tán dương, tuyên truyền. ◇ Tấn Thư 晉書: "Tam Đô, Nhị Kinh, Ngũ Kinh chi cổ xúy dã" 三都, 二京, 五經之鼓吹也 (Vương Nhung truyện 孫楚傳).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đánh trống và thổi sáo, chỉ dàn nhạc hợp tấu — Làm cho mọi nơi đều nghe biết. Chỉ sự tuyên truyền — Đánh trống, thổi tù và thúc quân tiến đánh. Chỉ sự thúc giục khuyến khích, Làm cho phấn khởi. Ta thường hiểu theo nghĩa này.

▸ Từng từ: 鼓吹

鼓掌 cổ chưởng

鼓掌

cổ chưởng

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

vỗ tay

Từ điển trích dẫn

1. Vỗ tay. Biểu thị tán thưởng hoặc vui vẻ. § Cũng nói là "phách thủ" 拍手. ◇ Nho lâm ngoại sử 儒林外史: "Tam công tử cổ chưởng đạo, thính liễu giá khoái sự, chỉ khả tiêu tửu nhất đẩu, các vị đô châm thượng đại bôi lai" 三公子鼓掌道, 聽了這快事, 只可消酒一斗, 各位都斟上大杯來 (Đệ thập nhị hồi).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vỗ tay.

▸ Từng từ: 鼓掌

鼓琴 cổ cầm

鼓琴

cổ cầm

Từ điển trích dẫn

1. Đánh đàn. ◇ Thi Kinh 詩經: "Cổ sắt cổ cầm, Hòa lạc thả đam" 鼓瑟鼓琴, 和樂且湛 (Tiểu nhã 小雅, Lộc minh 鹿鳴) Gảy đàn sắt đàn cầm, Vui hòa thỏa thích.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đánh đàn, gảy đàn.

▸ Từng từ: 鼓琴

鼓盆 cổ bồn

鼓盆

cổ bồn

Từ điển trích dẫn

1. Gõ vào chậu sành. § Vợ "Trang Tử" 莊子 qua đời, "Huệ Tử" 惠子 đến điếu, thấy Trang Tử gõ vào chậu sành mà ca. ◇ Trang Tử 莊子: "Trang Tử tắc phương ki cứ, cổ bồn nhi ca" 莊子則方箕踞, 鼓盆而歌 (Chí lạc 至樂) Trang Tử đang ngồi xoạc chân, gõ bồn mà hát.
2. Chỉ vợ chết.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Gõ vào chậu. Vợ chết. Trang Tử gõ vào thành cu mà hát, mừng cho vợ ra đi, vì sống chết cũng chỉ là một. Về sau Cổ bồn chỉ việc vợ chết. Cũng chỉ sự thăm điếu người chết.

▸ Từng từ: 鼓盆

鼓腹 cổ phúc

鼓腹

cổ phúc

Từ điển trích dẫn

1. Bụng no, nhàn nhã vô sự. ◇ Trang Tử 莊子: "Hàm bộ nhi hi, cổ phúc nhi du" 含哺而熙, 鼓腹而遊 (Mã đề 馬蹄) Ăn no mà vui, vỗ bụng đi chơi.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Gõ bụng. Chỉ sự ăn no — Vỗ vào bụng mà hát làm nhịp mà hát.

▸ Từng từ: 鼓腹

鼓舌 cổ thiệt

鼓舌

cổ thiệt

Từ điển trích dẫn

1. Khua lưỡi. Nghĩa bóng: Chỉ sự ăn nói giảo hoạt. ◇ Trang Tử 莊子: "Diêu thần cổ thiệt, thiện sanh thị phi" 搖脣鼓舌, 擅生是非 (Đạo Chích 盜跖) Khua môi múa mỏ, chuyên đặt ra điều thị phi.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khua lưỡi. Chỉ sự ăn nói huênh hoang.

▸ Từng từ: 鼓舌

鼓舞 cổ vũ

鼓舞

cổ vũ

Từ điển trích dẫn

1. Đánh trống nhảy múa.
2. Ngày xưa đánh trống nhảy múa để tế thần.
3. Khuyến khích, khích lệ. ◇ Văn minh tiểu sử 文明小史: "Cổ vũ nhân tài" 鼓舞人材 (Đệ thập tam hồi) Khuyến khích nhân tài.
4. Hăng hái, hứng khởi. ◎ Như: "hoan hân cổ vũ" 歡欣鼓舞 vui mừng phấn khởi.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đánh trống và múa may, chỉ sự khuyến khích thúc giục, làm cho phấn khởi.

▸ Từng từ: 鼓舞

鼓行 cổ hành

鼓行

cổ hành

Từ điển trích dẫn

1. Đánh trống hành quân. ◇ Chu Lễ 周禮: "Cổ hành, minh trạc, xa đồ giai hành" 鼓行, 鳴鐲, 車徒皆行 (Hạ quan 夏官, Đại tư mã 大司馬).
2. Đi trước dẫn đầu nêu cao thanh thế. ◇ Đường Chân 唐甄: "Thiên hạ chi sĩ văn chi, ích cao kì nghĩa, mạc bất cổ hành nhi vãng, nguyện vi chi kế dã" 天下之士聞之, 益高其義, 莫不鼓行而往, 願為之繼也 (Tiềm thư 潛書, Khứ danh 去名).
3. Thịnh hành. ◇ Lưu Vũ Tích 劉禹錫: "Thủy dĩ chương cú chấn khởi ư Khai Nguyên trung, dữ Vương Duy, Thôi Hạo bỉ kiên tương thủ, cổ hành ư thì" 始以章句振起於開元中, 與王維, 崔顥比肩驤首，鼓行於時 (Đường cố thượng thư chủ khách viên ngoại lang lô công tập kỉ 唐故尚書主客員外郎盧公集紀).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đánh trống mà đi. Chỉ sự tiến binh.

▸ Từng từ: 鼓行

鼓角 cổ giác

鼓角

cổ giác

Từ điển trích dẫn

1. Trống và tù và, hai loại nhạc khí dùng làm hiệu lệnh trong quân, đêm thì dùng để điểm canh. ◇ Vu Khiêm 于謙: "Ngũ canh nhân tận khởi, Cổ giác động biên thành" 五更人盡起, 鼓角動邊城 (Tòng quân ngũ canh chuyển 從軍五更轉).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trống và tù và bằng sừng, dùng trong quân đội thời xưa.

▸ Từng từ: 鼓角

鼓鉦 cổ chinh

鼓鉦

cổ chinh

Từ điển trích dẫn

1. Trống và chiêng. Ngày xưa, dùng trong quân đội để chỉ huy tiến lui. ◇ Dương Hùng 揚雄: "Khuếch kì ngoại, hư kì nội, lợi cổ chinh" 廓其外, 虛其內, 利鼓鉦 (Thái huyền 太玄, Khuếch 廓).
2. Mượn chỉ tướng soái. ◇ Hạ Hoàn Thuần 夏完淳: "Hoặc ban kiếm dĩ nhậm cổ chinh" 或班劍以任鼓鉦 (Đại ai phú 大哀賦).

▸ Từng từ: 鼓鉦

鼓鐘 cổ chung

鼓鐘

cổ chung

Từ điển trích dẫn

1. Đánh chuông, gõ chuông. ◇ Thi Kinh 詩經: "Cổ chung thương thương, Hoài thủy sương sương, Ưu tâm thả thương" 鼓鍾將將, 淮水湯湯, 憂心且傷 (Tiểu nhã 小雅, Cổ chung 鼓鐘) Đánh chuông keng keng, Sông Hoài nước chảy cuồn cuộn, (Người nghe) ưu sầu đau xót.
2. Trống và chuông. ◇ Hoài Nam Tử 淮南子: "Lôi minh chi thanh, khả dĩ cổ chung tả dã" 雷鳴之聲, 可以鼓鍾寫也 (Bổn kinh 本經) Tiếng sấm sét, có thể dùng chuông trống mô tả được.
3. Tên núi.
4. Quan lại giữ việc chuông trống (ngày xưa).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chuông và trống.

▸ Từng từ: 鼓鐘

偃旗息鼓 yển kì tức cổ

偃旗息鼓

yển kì tức cổ

Từ điển trích dẫn

1. Xếp cờ im trống. Đem quân đi ngầm, không để lộ hành tung.
2. Thu quân ngừng chiến. ◇ Dương Sóc 楊朔: "Địch nhân đương vãn thượng tựu yển kì tức cổ, đào đắc vô ảnh vô tung" 敵人當晚上就偃旗息鼓, 逃得無影無蹤 (Tây giang nguyệt 西江月, Tỉnh cương san tả hoài chi nhị 井岡山寫懷之二).
3. Tỉ dụ âm thầm chấm dứt hành động.
4. § Cũng nói "yểm kì tức cổ" 掩旗息鼓 hay "yển kì ngọa cổ" 偃旗臥鼓.

▸ Từng từ: 偃旗息鼓

撞鐘擊鼓 chàng chung kích cổ

撞鐘擊鼓

chàng chung kích cổ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khua chuông gióng trống, ý nói làm lớn chuyện lên cho mọi người biết.

▸ Từng từ: 撞鐘擊鼓

旗鼓相當 kì cổ tương đương

旗鼓相當

kì cổ tương đương

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Cờ trống ngang nhau. Ý nói thế lực đôi bên ngang nhau, cũng như nói bên tám lạng bên nửa cân. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Lộ vấn Tử Xuân: Kim dục dữ Lộ vi đối giả, nhược phủ quân tứ tọa chi sĩ da? Tử Xuân viết: Ngô tự dữ khanh kì cổ tương đương" 輅問子春: 今欲與輅為對者, 若府君四座之士耶? 子春曰: 吾自與卿旗鼓相當 (Đệ lục thập cửu hồi) (Quản) Lộ hỏi (Đỗ) Tử Xuân: Những vị muốn đối đáp với tôi, có phải là khách của phủ quân kia không? (Đỗ) Tử Xuân nói: Chỉ ta với ngươi mở cờ đánh trống ngang ngửa với nhau thôi.
2. ☆ Tương tự: "bán cân bát lạng" 半斤八兩, "bình phân thu sắc" 平分秋色, "các hữu thiên thu" 各有千秋, "công lực tất địch" 工力悉敵, "thế quân lực địch" 勢均力敵.
3. ★ Tương phản: "quả bất địch chúng" 寡不敵眾, "vân nê hữu biệt" 雲泥有別.

▸ Từng từ: 旗鼓相當