ⓘ Xem hướng dẫn sử dụng.  
綱 - cương
三綱 tam cương
三綱

tam cương

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Ba giềng mối, gồm: "quân thần" 君臣 vua tôi, "phụ tử" 父子 cha con, "phu phụ" 夫婦 chồng vợ.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ba giềng mối ở đời, gồm Quân thần, Phủ tử, Phu phụ. Cũng đọc Tam cang. Truyện Hoa Tiên có câu: » Tình phu phụ nghĩa quần thần, trong tam cương ấy xem phần nào hơn «.

▸ Từng từ: 三 綱
乾綱 càn cương
乾綱

càn cương

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Phép tắc của trời, đạo trời. ◇ Tấn Thư 晉書: "Thánh nhân chi lâm thiên hạ dã, tổ càn cương dĩ lưu hóa" 聖人之臨天下也, 祖乾綱以流化 (Hoa Đàm truyện 華譚傳) Thánh nhân đến với người đời, noi theo đạo trời mà lưu truyền giáo hóa.
2. Quyền vua.
3. Gọi đùa quyền người chồng.

▸ Từng từ: 乾 綱
名綱 danh cương
名綱

danh cương

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái dây danh lợi ràng buộc, giống như cái dây cương ngựa. Cũng nói Danh cương lợi tỏa.

▸ Từng từ: 名 綱
大綱 đại cương
大綱

đại cương

phồn thể

Từ điển phổ thông

đại cương, các điểm chính, các mục chính

Từ điển trích dẫn

1. Dây lớn của cái lưới. ◇ Tào Thực 曹植: "Kí đại cương chi giải kết, đắc phấn sí nhi viễn du" 冀大綱之解結, 得奮翅而遠遊 (Bạch hạc phú 白鶴賦).
2. Nội dung hoặc tình hình tổng quát.
3. Tổng cương, yếu điểm. ◇ Tô Tuân 蘇洵: "Thái úy thủ kì đại cương nhi vô trách kì tiêm tất" 太尉取其大綱而無責其纖悉 (Thượng hàn xu mật thư 上韓樞密書).
4. Người cai quản chủ yếu sự vật.
5. Chỉ vợ chồng. ◇ Vương Thế Trinh 王世貞: "Tiền xa dĩ phúc tu minh giám, hưu đắc yếu vô ích khinh sanh tuyệt đại cương" 前車已覆須明鑒, 休得要無益輕生絕大綱 (Minh phụng kí 鳴鳳記, Đệ thập tứ xích).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Dây lớn của cái lưới, chỉ những phần chính yếu của vấn đề.

▸ Từng từ: 大 綱
政綱 chính cương
政綱

chính cương

Từ điển trích dẫn

1. Giềng mối thi hành chính sự. ◇ Giả Nghị 賈誼: "Thần trung quân minh, thử chi vị chính chi cương dã" 臣忠君明, 此之謂政之綱也 (Tân thư 新書, Đại chính hạ 大政下).
2. Cương lĩnh chính trị (của một đảng phái chẳng hạn).

▸ Từng từ: 政 綱
紀綱 kỉ cương
紀綱

kỉ cương

phồn thể

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Phép tắc luật lệ phải theo.
紀綱

kỷ cương

phồn thể

Từ điển phổ thông

kỷ cương

▸ Từng từ: 紀 綱
綱常 cương thường
綱常

cương thường

Từ điển trích dẫn

1. Đạo thường của người gồm: "tam cương" 三綱 ("quân thần, phụ tử, phu phụ" 君臣, 父子, 夫婦) và "ngũ thường" 五常 ("nhân, lễ, nghĩa, trí, tín" 仁義禮智信).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tức Tam cương và Ngũ thường, ba giềng mối lớn trong thiên hạ và năm đức tính hàng ngày phải có của con người. Phu vi thê cương, Phụ vi tử cương. Ngũ thường gồm Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín. Thơ Phan Văn Trị có câu: » Một gánh cương thường vẹn núi sông «.

▸ Từng từ: 綱 常
綱目 cương mục
綱目

cương mục

Từ điển trích dẫn

1. Giềng lưới và mắt lưới: chỉ phần chủ yếu ("đại cương" 大綱) và các mục nhỏ ("tế mục" 細目).
2. Tên gọi loại sách biên soạn cho dễ tra cứu. ◎ Như: "Bổn thảo cương mục" 本草綱目 của "Lí Thì Trân" 李時珍.
3. Pháp võng, pháp độ.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giềng lưới và mắt lưới, chỉ phần chủ yếu và các phần nhỏ trong phần chủ yếu đó — Một cách chép sử của Trung Hoa và Việt Nam thời xưa, chép theo các sự việc lớn ( cương ), bao gồm những sự việc nhỏ bên trong ( mục ).

▸ Từng từ: 綱 目
綱紀 cương kỉ
綱紀

cương kỉ

Từ điển trích dẫn

1. Đại cương yếu lĩnh. ◇ Hà Cảnh Minh 何景明: "Quân tử chi trị dã, thiết kì cương kỉ, nhi hữu kì mục, dữ dân thủ chi" 君子之治也, 設其綱紀, 而有其目, 與民守之 (Tặng Hướng tiên sanh tự 贈向先生序).
2. Pháp độ, cương thường. ◇ Huyền Trang 玄奘: "Quốc vô cương kỉ, pháp bất chỉnh túc" 國無綱紀, 法不整肅 (Đại Đường Tây vực kí 大唐西域記, A kì ni quốc 阿耆尼國).
3. Trị lí, quản lí. ◇ Thi Kinh 詩經: "Miễn miễn ngã vương, Cương kỉ tứ phương" 勉勉我王, 綱紀四方 (Đại nhã 大雅, Vực bốc 棫樸) Gắng gỏi lên đức vua ta, Cai quản sửa trị khắp cả bốn phương.
4. Chỉ chủ bạ công phủ và châu quận (ngày xưa).
5. Người bộc quản lí một nhà. § Cũng gọi là "cương kỉ bộc" 綱紀僕.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giềng mối, chỉ chung các phép tắc luật lệ.

▸ Từng từ: 綱 紀
綱維 cương duy
綱維

cương duy

Từ điển trích dẫn

1. Tỉ dụ pháp độ, kỉ cương. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Phương kim Hán thất lăng trì, cương duy thỉ tuyệt" 方今漢室陵遲, 綱維弛絕 (Đệ nhị thập nhị hồi) Nay nhà Hán suy đồi, kỉ cương trễ nải.
2. Giữ gìn, hộ trì. ◇ Tam quốc chí 三國志: "Hựu thâm trần nghi tốc triệu thái úy Tư Mã Tuyên Vương, dĩ cương duy hoàng thất" 又深陳宜速召太尉司馬宣王, 以綱維皇室 (Ngụy chí 魏志, Lưu Phóng truyện 劉放傳).
3. Cương lĩnh. ◇ Chu Hi 朱熹: "Sở dĩ đề khiết cương duy, khai thị uẩn áo, vị hữu nhược thị kì minh thả tận giả dã" 所以提挈綱維, 開示蘊奧, 未有若是其明且盡者也 (Trung Dong chương cú tự 中庸章句序).
4. Nhà sư trông coi các việc trong chùa. ◇ Đoạn Thành Thức 段成式: "Đồng Tử tự hữu trúc nhất khỏa, tài trường sổ xích, tương truyền kì tự cương duy, mỗi nhật báo trúc bình an" 童子寺有竹一窠, 纔長數尺, 相傳其寺綱維, 每日報竹平安 (Dậu dương tạp trở tục tập 酉陽雜俎續集, Chi thực 支植).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giềng mối ràng buộc, chỉ phép tắc quốc gia.

▸ Từng từ: 綱 維
綱要 cương yếu
綱要

cương yếu

Từ điển trích dẫn

1. Cương lĩnh và yếu chỉ: phần chủ chốt, nguyên tắc cơ bản. ◇ Văn tâm điêu long 文心雕龍: "Nhiên hiệp văn chi sĩ, nghi toát cương yếu" 然洽聞之士, 宜撮綱要 (Chư tử 諸子).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Phần chủ chốt của sự vật.

▸ Từng từ: 綱 要
綱領 cương lĩnh
綱領

cương lĩnh

Từ điển trích dẫn

1. Nguyên tắc cơ bản.
2. Mục tiêu và trình tự hành động (của một chính đảng hoặc đoàn thể).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái giềng lưới và cái cổ áo, chỉ phần cốt yếu.

▸ Từng từ: 綱 領
綱舉目張 cương cử mục trương
綱舉目張

cương cử mục trương

Từ điển trích dẫn

1. Giềng lưới cất lên thì các mắt lưới cũng mở ra. § Khi đã nắm được cơ sở chủ yếu thì mọi việc phụ thuộc sẽ thành tựu. Cũng tỉ dụ điều lí phân minh. ◇ Trịnh Huyền 鄭玄: "Cử nhất cương nhi vạn mục trương, giải nhất quyển nhi chúng thiên minh" 舉一綱而萬目張, 解一卷而眾篇明 (Thi phổ 詩譜, Tự 序).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái giềng lưới đã được kéo lên thì các mắc lưới đều được giương ra, ý nói phần chủ yếu đã được đưa ra thì các chi tiết khác cũng rõ ràng.

▸ Từng từ: 綱 舉 目 張
越史綱目 việt sử cương mục
越史綱目

việt sử cương mục

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tên một bộ sử Việt Nam, viết bằng chữ Hán, của Hồ Tôn Thốc, danh sĩ dời Trần.

▸ Từng từ: 越 史 綱 目
欽定越史通鑒綱目 khâm định việt sử thông giám cương mục
欽定越史通鑒綱目

khâm định việt sử thông giám cương mục

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tên một bộ sử Việt Nam, do Quốc sử quán phụng mệnh vua Tự Đức soạn ra, chỉ huy bởi Quốc sử quán tổng tài là Phan Thanh Giản, công việc khởi đầu từ năm 1856 và hoàn tất năm 1884. Bộ này gồm 53 quyển, chép theo phép Biên niên và Cương Mục.

▸ Từng từ: 欽 定 越 史 通 鑒 綱 目