Từ điển Hán Nôm Việt - Tự học tiếng Trung

ⓘ Xem hướng dẫn sử dụng.

生 - sanh, sinh

一生 nhất sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Một đời, một kiếp. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Ngã đẳng thượng trận nhất sanh, vị thường kiến như thử nhân vật" 我等上陣一生, 未嘗見如此人物 (Đệ cửu thập hồi).
2. Một thư sinh. ◇ Hậu Hán Thư 後漢書: "Tứ phương danh hào hội trướng hạ giả lục thất thiên nhân, hỗ tương đàm luận, duy nam quận nhất sanh dữ tương thù đối" 四方名豪會帳下者六七千人, 互相談論, 唯南郡一生與相酬對 (Thân Đồ Bàn truyện 申屠蟠傳).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Một đời — Từ trước tới nay.

▸ Từng từ: 一生

三生 tam sinh

三生

tam sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Ba đời sống, ba kiếp sống.
2. Kiếp sống trước, hiện tại và tương lai.
3. Ba cấp bậc chính trong thời gian thực hiện Phật quả: (1) Phát nguyện, quyết định trở thành một Phật-đà; (2) Tu tập và tích lũy công đức; (3) Chứng ngộ Phật quả, thành Phật.
4. Ba cấp bậc (cuộc sống) được dạy trong tông Thiên Thai, cơ bản cũng như ba cấp bậc trước đây: (1) "Chủng" 種, cũng gọi là "Phát tâm" 發心; (2) "Thục" 熟, chín muồi, có thể gọi là "Tu hành" 修行; (3) "Giải thoát" 解脱.
5. Ba cuộc sống theo Hoa Nghiêm tông: (1) "Kiến văn sanh" 見聞生, thấy và nghe Phật thuyết pháp trong kiếp sống trước đây; (2) "Giải hành sanh" 解行生, nghĩa là tu tập đạt giải thoát đời nay; (3) "Chứng nhập sanh" 證入生, tức là chứng ngộ và nhập đạo trong cuộc đời tương lai.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng nhà Phật, chỉ ba kiếp sống để trả cho hết duyên nợ.

▸ Từng từ: 三生

亲生 thân sinh

亲生

thân sinh

giản thể

Từ điển phổ thông

người sinh ra mình

▸ Từng từ: 亲生

人生 nhân sinh

人生

nhân sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Người sinh ra đời. ◇ Đỗ Mục 杜牧: "Nhân sanh trực tác bách tuế ông, diệc thị vạn cổ nhất thuấn trung" 人生直作百歲翁, 亦是萬古一瞬中 (Trì Châu tống Mạnh Trì tiền bối 池州送孟遲先輩) Người sinh ra đời dù có làm ông già trăm tuổi, thì cũng là một cái nháy mắt trong vạn cổ mà thôi.
2. Một đời người. Cũng chỉ người. ◇ Hàn Dũ 韓愈: "Nhân sanh thành vô kỉ, Sự vãng bi khởi na" 人生誠無幾, 事往悲豈那 (Hợp giang đình 合江亭).
3. Cuộc sống, sinh hoạt (của con người). ◇ Đỗ Phủ 杜甫: "Nhân sanh tại thế gian, Tụ tán diệc tạm thì" 人生在世間, 聚散亦暫時 (Tống Điện Trung Dương... 送殿中楊監赴蜀見相公).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đời người. Cuộc sống con người. Hát nói của Nguyễn Công Trứ có câu: » Nhân sinh tự cổ thùy vô tử « ( đời người ta, từ xưa ai là không chết ).

▸ Từng từ: 人生

今生 kim sinh

今生

kim sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

đời này, kiếp này

Từ điển trích dẫn

1. Đời này, kiếp này. § Kiếp hiện tại là "kim sanh" 今生, kiếp quá khứ là "tiền sanh" 前生, kiếp tương lai là "lai sanh"來生. Tóm cả ba là "tam sanh" 三生. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Thiếp kim sanh bất năng dữ quân vi thê, nguyện tương kì ư lai thế" 妾今生不能與君為妻, 願相期於來世 (Đệ bát hồi).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng nhà Phật, chỉ kiếp này, cuộc sống này. Mái tóc kim sinh nửa trắng vàng ( Tôn Thọ Tường ).

▸ Từng từ: 今生

佾生 dật sinh

佾生

dật sinh

Từ điển trích dẫn

1. Người diễn múa nhạc trong dịp lễ chúc ở triều đình hoặc văn miếu thời xưa. § Cũng nói là "dật vũ sinh" 佾舞生.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người múa, vũ công của triều đình. Cũng nói là Dật vũ sinh.

▸ Từng từ: 佾生

來生 lai sinh

來生

lai sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Đời sau, kiếp sau. ★ Tương phản: "kim sanh" 今生, "tiền thế" 前世, "tiền sanh" 前生, "hiện thế" 現世, "trần thế" 塵世. ◇ Lí Ngư 李漁: "Tiền sanh nghiệt chướng kim thế tiêu, Cập tảo bả lai sanh dự đảo" 前生孽障今世消, 及早把來生預禱 (Nại hà thiên 奈何天, Kinh sửu 驚丑).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đời sau. Kiếp sau. Đoạn trường tân thanh có câu: » Kiếp này duyên đã phụ duyên. Dạ đài còn biết sẽ đền lai sinh «.

▸ Từng từ: 來生

儒生 nho sanh

儒生

nho sanh

Từ điển trích dẫn

1. Nho sĩ, người thông kinh sách nhà nho. ◇ Vương Sung 王充: "Cố phù năng thuyết nhất kinh giả vi nho sanh, bác lãm cổ kim giả vi thông nhân" 故夫能說一經者為儒生, 博覽古今者為通人 (Luận hành 論衡, Siêu kì thiên 超奇篇).

儒生

nho sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò học theo đạo Khổng Mạnh — Người có cái học của Khổng Mạnh — Người học rộng.

▸ Từng từ: 儒生

先生 tiên sinh

先生

tiên sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

anh, ông, ngài

Từ điển trích dẫn

1. Sinh con lần đầu. ◇ Thi Kinh 詩經: "Đản di quyết nguyệt, Tiên sanh như đạt" 誕彌厥月, 先生如達 (Đại nhã 大雅, Sanh dân 生民) Mang thai đủ tháng (chín tháng mười ngày), Sinh lần đầu (dễ dàng) như sinh dê con.
2. Phụ huynh, cha anh. ◇ Luận Ngữ 論語: "Tử Hạ vấn hiếu. Tử viết: Sắc nan. Hữu sự, đệ tử phục kì lao; hữu tửu tự, tiên sanh soạn, tằng thị dĩ vi hiếu hồ?" 子夏問孝. 子曰: 色難. 有事, 弟子服其勞; 有酒食, 先生饌, 曾是以為孝乎? (Vi chánh 為政) Tử Hạ hỏi về đạo hiếu. Khổng Tử đáp: Khó ở chỗ giữ được nét mặt vui vẻ. (Khi cha anh) có việc, con phải khó nhọc (để giúp đỡ cha anh); khi con có món ăn rượu uống bèn mời cha anh đến thết đãi, như vậy đủ gọi là hiếu chăng?
3. Người niên trưởng có học vấn. ◇ Chiến quốc sách 戰國策: "Mạnh Thường Quân yến tọa, vị tam tiên sanh viết: Nguyện văn tiên sanh hữu dĩ bổ chi khuyết giả" 孟嘗君讌坐, 謂三先生曰: 願聞先生有以補之闕者 (Tề sách tam 齊策三).
4. Xưng thầy học. ◇ Quản Tử 管子: "Tiên sanh thi giáo, đệ tử thị tắc" 先生施教, 弟子是則 (Đệ tử chức 弟子職).
5. Xưng tiên tổ. ◇ Da Luật Sở Tài 耶律楚材: "Ngã bổn Đông Đan bát diệp hoa, Tiên sanh hiền tổ tương lâm nha" 我本東丹八葉花, 先生賢祖相林牙 (Tặng Liêu Tây Lí Quận Vương 贈遼西李郡王).
6. Xưng trí sĩ (người đã từ quan về hưu). ◇ Vương Dẫn Chi 王引之: "Cái khanh đại phu chi dĩ trí sĩ giả vi tiên sanh, vị trí sĩ giả vi quân tử" 蓋卿大夫之已致仕者為先生, 未致仕者為君子 (Kinh nghĩa thuật văn 經義述聞, Tiên sanh quân tử 先生君子).
7. Thường gọi văn nhân học giả là "tiên sanh" 先生. Có thể tự xưng, cũng có thể dùng để xưng với người khác. ◇ Thẩm Ước 沈約: "Tiên sanh khang bỉ lưu tục, siêu nhiên độc viễn" 先生糠秕流俗, 超然獨遠 (Dữ Đào Hoằng Cảnh thư 與陶弘景書).
8. Xưng đạo sĩ. ◇ Ân Nghiêu Phiên 殷堯藩: "Huyền đô khai bí lục, Bạch thạch lễ tiên sanh" 玄都開祕籙, 白石禮先生 (Trung nguyên nhật quan chư đạo sĩ bộ hư 中元日觀諸道士步虛).
9. Ngày xưa gọi những người làm nghề xem tướng, bốc quẻ, chữa bệnh, xem phong thủy, v.v. là "tiên sanh" 先生. ◇ Sử Kí 史記: "(Khoái Thông) dĩ tướng nhân thuyết Hàn Tín viết: Bộc thường thụ tướng nhân chi thuật. Hàn Tín viết: Tiên sanh tướng nhân như hà?" (蒯通)以相人說韓信曰: 僕嘗受相人之術. 韓信曰: 先生相人如何? (Hoài Âm Hầu liệt truyện 淮陰侯列傳) (Khoái Thông), muốn dùng thuật xem tướng để thuyết phục Hàn Tín, nói: Tôi đã từng học thuật xem tướng. Hàn Tín nói: Phép xem tướng của tiên sinh như thế nào?
10. Xưng kĩ nữ. ◇ Văn minh tiểu sử 文明小史: "Thượng Hải kĩ nữ, đô thị xưng tiên sanh đích" 上海妓女, 都是稱先生的 (Đệ thập cửu hồi).
11. Ngày xưa xưng người đảm nhậm văn thư hoặc quản lí chức sự.
12. Vợ xưng chồng mình là "tiên sanh" 先生. ◇ Liệt nữ truyện 列女傳: "Thiếp khủng tiên sanh chi bất bảo mệnh dã" 妾恐先生之不保命也 (Sở Vu Lăng thê 楚于陵妻).
13. Thường dùng xưng giữa những người bình thường (xã giao).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ông thầy học — Tiếng gọi người khác với ý kính trọng trong lúc xã giao.

▸ Từng từ: 先生

全生 toàn sinh

全生

toàn sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Bảo toàn tính trời, thuận theo tự nhiên. ◇ Trang Tử 莊子: "Khả dĩ bảo thân, khả dĩ toàn sanh, khả dĩ dưỡng thân, khả dĩ tận niên" 可以保身, 可以全生, 可以養親, 可以盡年 (Dưỡng sanh chủ 養生主) Có thể giữ được thân mình, có thể bảo toàn thiên tính, có thể hộ dưỡng thân thể (§ có thuyết giải thích là: có thể phụng dưỡng cha mẹ), có thể hưởng hết tuổi trời.
2. Giữ vẹn mạng sống. ◇ Lô Luân 盧綸: "Kết phát sự cương dịch, Toàn sanh câu đáo hương" 結髮事疆埸, 全生俱到鄉 (Đại Viên tướng quân bãi chiến hậu quy cựu lí tặng sóc bắc cố nhân 代員將軍罷戰後歸舊里贈朔北故人) Từ buổi trai trẻ buộc tóc phụng sự ngoài biên cương, Nay được bảo toàn mạng sống cùng về tới quê nhà.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giữ vẹn mạng sống.

▸ Từng từ: 全生

再生 tái sanh

再生

tái sanh

Từ điển trích dẫn

1. Sống lại.
2. Kiếp sau.

再生

tái sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống lại lần nữa — Kiếp sau. Đoạn trường tân thanh có câu: » Tái sinh chưa dứt hương thề, làm thân trâu ngựa đền nghì trúc mai «.

▸ Từng từ: 再生

出生 xuất sinh

出生

xuất sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Ra đời, giáng sinh.
2. Xả thân, hi sinh thân mình. ◇ Lã Thị Xuân Thu 呂氏春秋: "Trung thần diệc nhiên. Cẩu tiện ư chủ, lợi ư quốc, vô cảm từ vi, sát thân xuất sanh dĩ tuẫn chi" 忠臣亦然. 苟便於主, 利於國, 無敢辭違, 殺身出生以徇之 (Trọng đông kỉ 仲冬紀, Chí trung 至忠) Bậc trung thần cũng thế. Nếu giúp ích cho chúa, làm lợi cho nước, thì không dám từ nan, bỏ mạng xả thân mà chết.

▸ Từng từ: 出生

初生 sơ sanh

初生

sơ sanh

Từ điển trích dẫn

1. Vừa mới sinh ra. ◇ Từ Quang Khải 徐光啟: "Sơ sanh sắc hắc, tiệm tiệm gia thực, tam nhật hậu, tiệm biến bạch" 初生色黑, 漸漸加食, 三日後, 漸變白 (Nông chánh toàn thư 農政全書, Quyển tam nhất 卷三一).
2. Bắt đầu phát triển. ◇ Thi Kinh 詩經: "Dân chi sơ sanh, Tự thổ Thự Tất" 民之初生, 自土沮漆 (Đại nhã 大雅, Miên 綿) Dân nhà Chu khi bắt đầu phát triển, Từ ở trên đất vùng sông Thư và sông Tất.
3. Mới hiện ra. ◇ Chu Hi Tế 朱希濟: "Tố Lạc xuân quang liễm liễm bình, Thiên trùng mị kiểm sơ sanh" 素洛春光瀲灩平, 千重媚臉初生 (Lâm Giang Tiên 臨江仙, Từ 詞).

初生

sơ sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mới lọt lòng mẹ — Lúc mới có.

▸ Từng từ: 初生

化生 hóa sinh

化生

hóa sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Biến hóa sinh sản.
2. Có các nghĩa sau: (1) Sinh ra một cách tự nhiên, tự mình sinh ra; (2) Sinh ra một cách tình cờ, ngẫu nhiên. Chúng sinh đột nhiên sinh ra một nơi nào đó, chẳng hạn, sự xuất hiện của loài ma; (3) Khác với các cách sinh khác (như "noãn sanh" 卵生, "thai sanh" 胎生, "thấp sanh" 濕生), loài chúng sinh sinh ra mà không có nguồn gốc đặc trưng. Đặc biệt liên quan đến giai đoạn trung gian sau khi chết (trung hữu), khi chúng sinh hóa thân thành thần (a-tu-la), chư thiên và ngạ quỷ… Một trong "tứ sanh" 四生 (bốn cách sinh) của các sinh thể.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ sự sống, vì trong sự sống luôn có sự thay đổi.

▸ Từng từ: 化生

卫生 vệ sinh

卫生

vệ sinh

giản thể

Từ điển phổ thông

vệ sinh

▸ Từng từ: 卫生

喪生 táng sinh

喪生

táng sinh

Từ điển trích dẫn

1. Mất mạng sống, tức là chết. ☆ Tương tự: "tử vong" 死亡, "vong cố" 亡故.

▸ Từng từ: 喪生

四生 tứ sinh

四生

tứ sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Bốn cách sinh của sáu loài hữu tình (lục đạo): (1) Sinh con ("thai sanh" 胎生): loài người, loài có vú; (2) Sinh trứng ("noãn sinh" 卵生): chim, bò sát; (3) Sinh nơi ẩm ướt ("thấp sanh" 濕生): côn trùng; (4) "Hóa sanh" 化生: không do mẹ sinh, do nghiệp lực (karma) sinh (thiên giới, địa ngục, loài sinh trong một thế giới vừa hình thành).

▸ Từng từ: 四生

回生 hồi sanh

回生

hồi sanh

Từ điển trích dẫn

1. Sống lại. ◎ Như: "khởi tử hồi sanh" 起死回生.

回生

hồi sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống lại.

▸ Từng từ: 回生

好生 hiếu sinh

好生

hiếu sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. "Hảo sinh" 好生. Kĩ lưỡng, cẩn thận. ◇ Tây du kí 西遊記: "Nhĩ thả quyền quản na bàn đào viên, tảo vãn hảo sinh tại ý" 你且權管那蟠桃園, 早晚好生在意 (Đệ ngũ hồi) Khanh hãy cai quản vườn quả đào, sớm tối coi giữ cẩn thận.
2. Rất, vô cùng. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Lai nhật Ngô Hầu, Quốc Thái thân tự yêu kiến, hảo sinh tại ý" (Đệ ngũ thập tứ hồi) 來日吳侯, 國太親自要見, 好生在意 Ngày mai Ngô Hầu, Quốc Thái thân đến gặp mặt, phải hết sức để ý.
3. Đọc là "hiếu sinh". Tôn trọng sự sống, không nỡ sát sinh.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ham sống.

好生

hảo sinh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

▸ Từng từ: 好生

学生 học sinh

学生

học sinh

giản thể

Từ điển phổ thông

học sinh, người theo học

▸ Từng từ: 学生

學生 học sinh

學生

học sinh

phồn thể

Từ điển phổ thông

học sinh, người theo học

Từ điển trích dẫn

1. Người đi học.
2. Học giả hoặc quan viên tự xưng (khiêm từ). ◇ Nho lâm ngoại sử 儒林外史: "Ngã học sanh xuất môn cửu liễu, cố hương hữu như thử hiền sĩ, cánh tọa bất tri, khả vi tàm quý" 我學生出門久了, 故鄉有如此賢士, 竟坐不知, 可為慚愧 (Đệ nhất hồi) Bỉ nhân đi xa đã lâu, ở quê nhà có bậc hiền tài như vậy, (tôi) ngồi mãi (một chỗ) không biết, nên lấy làm hổ thẹn.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người trẻ tuổi đang đi học.

▸ Từng từ: 學生

安生 an sinh

安生

an sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

yên ổn, yên bình

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống yên ổn — Cuộc sống yên ổn.

▸ Từng từ: 安生

寄生 kí sanh

寄生

kí sanh

Từ điển trích dẫn

1. Sống nương tựa vào người khác, vật khác.
2. (Sinh vật học) Thứ sinh vật sống bám vào thân thể của vật khác, như giun, sán.

寄生

kí sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống gửi, sống nhờ. Td: Kí sinh trùng ( loài giun sán sống nhờ trong ruột các động vật ). » Bóng đèn tà nguyệt nhử mùi kí sinh « ( Cung Oán ).

▸ Từng từ: 寄生

寫生 tả sinh

寫生

tả sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Môn vẽ các vật sống ( sinh vật ).

▸ Từng từ: 寫生

小生 tiểu sinh

小生

tiểu sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò nhỏ. Tiếng học trò tự xưng trước mặt thầy.

▸ Từng từ: 小生

師生 sư sinh

師生

sư sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Thầy học và học trò.

▸ Từng từ: 師生

平生 bình sinh

平生

bình sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

1. lúc bình thường
2. khi còn sống

Từ điển trích dẫn

1. Thường ngày, bình thời. ◇ Luận Ngữ 論語: "Kiến lợi tư nghĩa, kiến nguy thụ mệnh, cửu yếu bất vong bình sanh chi ngôn, diệc khả dĩ vi thành nhân hĩ" 見利思義, 見危授命, 久要不忘平生之言, 亦可以為成人矣 (Hiến vấn 憲問) Thấy lợi mà nghĩ đến nghĩa, thấy nguy mà không tiếc tính mệnh, ước hẹn từ lâu mà không quên lời ngày trước, như thế cũng có thể thành người hoàn toàn được rồi.
2. Một đời, đời này, cả đời. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Huyền Đức tức nhật tương lai phụng yết, vọng công vật thôi trở, tức triển bình sanh chi đại tài dĩ phụ chi" 玄德即日將來奉謁, 望公勿推阻, 即展平生之大才以輔之 (Đệ tam thập lục hồi) Thế nào nay mai Huyền Đức cũng đến đây yết kiến, mong tiên sinh (chỉ Khổng Minh) đừng từ chối, hãy trổ hết đại tài một đời ra giúp ông ấy.
3. Chỉ chí thú, tình nghị, nghiệp tích... một đời. ◇ Đào Tiềm 陶潛: "Nhân diệc hữu ngôn, Nhật nguyệt ư chinh, An đắc xúc tịch, Thuyết bỉ bình sanh?" 人亦有言, 日月於征, 安得促席, 說彼平生? (Đình vân 停雲) Cũng có lời rằng, Ngày tháng trôi mau, Làm sao được kề gối, Cùng nói chuyện chí thú, tình thân... một đời ta nhỉ?
4. Giao tình cũ, cựu giao. ◇ Tô Tuân 蘇洵: "Niên cận ngũ thập thủy thức các hạ, khuynh cái ngộ ngữ, tiện nhược bình sanh" 年近五十始識閣下, 傾蓋晤語, 便若平生 (Dữ Âu Dương nội hàn đệ tam thư 與歐陽內翰第三書) Tuổi gần năm chục mới biết ông, nửa đường gặp gỡ nói chuyện, mà đã tưởng ngay như là bạn cũ.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Suốt đời.

▸ Từng từ: 平生

廕生 ấm sinh

廕生

ấm sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò được hưởng sự che chở của ông cha, tức người được vào học tại trường Quốc tử giám của triều đình, nhờ ông cha có công lao.

▸ Từng từ: 廕生

廩生 lẫm sanh

廩生

lẫm sanh

Từ điển trích dẫn

1. Từ thời nhà Minh, nhà Thanh, chỉ người được vua cấp lương cho ăn học. § Cũng gọi là "lẫm thiện sanh viên" 廩膳生員.

廩生

lẫm sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò được triều đình cấp lương để theo học tới lúc thành danh.

▸ Từng từ: 廩生

往生 vãng sanh

往生

vãng sanh

Từ điển trích dẫn

1. Thuật ngữ Phật giáo: (1) Đi đầu thai (sau khi chết). ◇ Thích Tịnh Độ Quần Nghi Luận 釋淨土群疑論: "Kim thử vãng sanh cực lạc, liên hoa khai dĩ, kiến Phật văn Pháp" 今此往生極樂, 蓮花開已, 見佛聞法 (Quyển tứ 卷四). (2) Đi đầu sinh ở đất tịnh độ của Phật A-Di-Đà. ◇ Long Thư Tăng Quảng Tịnh Độ Văn 龍舒增廣淨土文: "Cứ Diêm La Vương cáo Trịnh chi ngôn, tắc chí thành vi niệm bỉ Phật, tất đắc vãng sanh" 據閻羅王告鄭之言, 則至誠為念彼佛, 必得往生 (Quyển tứ 卷四).

▸ Từng từ: 往生

後生 hậu sinh

後生

hậu sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Kẻ sinh sau, ít tuổi.

▸ Từng từ: 後生

復生 phục sinh

復生

phục sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống lại — Một lễ trọng của đạo Cơ đốc. Xem Phục hoạt tiết 復活節. » Tưởng rằng Tây tử giáng hồn phục sinh «. ( Hoàng Trừu ).

▸ Từng từ: 復生

怎生 chẩm sanh

怎生

chẩm sanh

Từ điển trích dẫn

1. Sao mà, như thế nào. § Cũng như: "như hà" 如何, "chẩm dạng" 怎樣. ◇ Tân Khí Tật 辛棄疾: "Cánh viễn thụ tà dương, Phong cảnh chẩm sanh đồ họa?" 更遠樹斜陽, 風景怎生圖畫? (Xú nô nhi cận 醜奴兒近, Từ 詞).
2. Nhất định phải, dù sao đi nữa. § Cũng như: "vụ tất" 務必. ◇ Tây sương kí 西廂記: "Vọng hòa thượng từ bi vi bổn, tiểu sanh diệc bị tiền ngũ thiên, chẩm sanh đái đắc nhất phần nhi trai, truy tiến yêm phụ mẫu cha" 望和尚慈悲為本, 小生亦備錢五千, 怎生帶得一分兒齋, 追薦俺父母咱 (Đệ nhất bổn 第一本, Đệ nhị chiết) Tôi cũng sắp sẵn năm nghìn tiền, xin hòa thượng mở lượng từ bi, thế nào cũng phải dành một phần lễ trai, cúng siêu độ cho cha mẹ tôi nhé.
3. Vì sao. § Cũng như: "vị thập ma" 為什麼. ◇ Trịnh Đình Ngọc 鄭廷玉: "Vương Khánh, chẩm sanh giá kỉ nhật bất kiến nhĩ?" 王慶, 怎生這幾日不見你? (Hậu đình hoa 後庭花, Đệ nhất chiết).

▸ Từng từ: 怎生

抗生 kháng sinh

抗生

kháng sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

kháng sinh

▸ Từng từ: 抗生

捐生 quyên sinh

捐生

quyên sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bỏ sự sống, ý nói tự tử. Đoạn trường tân thanh có câu: » Giận duyên tủi phận bời bời, cầm dao nàng đã toan bài quyên sinh « — Cũng có nghĩa là liều chết hi sinh. Văn tế Vũ Tính và Ngô Tùng Châu của Đặng Đức Siêu có câu: » Đấng anh hùng vì nước quyên sinh, điên bái chẳng sai lòng tiết nghĩa «.

▸ Từng từ: 捐生

捕生 bộ sinh

捕生

bộ sinh

Từ điển trích dẫn

1. Tìm bắt các sinh vật, như đánh cá, săn thú, v.v.

▸ Từng từ: 捕生

捨生 xả sinh

捨生

xả sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bỏ cuộc sống đi, không cần nữa. Thường nói: » Xả sinh thủ nghĩa « ( bỏ sự sống để lấy điều phải ).

▸ Từng từ: 捨生

接生 tiếp sinh

接生

tiếp sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

cứu thoát, giải thoát, cứu mạng

▸ Từng từ: 接生

放生 phóng sinh

放生

phóng sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng nhà Phật, chỉ việc thả các loài thú vật ra cho chúng sống tự nhiên, không bắt giữ giam cầm, cốt để lấy phúc — Ta còn hiểu là bỏ mặc kệ, không để ý tới.

▸ Từng từ: 放生

救生 cứu sinh

救生

cứu sinh

Từ điển trích dẫn

1. Cứu giúp chúng sinh.
2. Cứu sinh mạng, cứu khỏi chết. ◎ Như: "cứu sinh y" 救生衣 áo phao cứu sinh (giúp cho người té xuống nước khỏi bị chết đuối).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giúp cho được sống, thoát chết.

▸ Từng từ: 救生

教生 giáo sinh

教生

giáo sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đang theo học tại trường Sư phạm, học nghề làm thầy dạy học.

▸ Từng từ: 教生

新生 tân sinh

新生

tân sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

mới sinh, mới đẻ, sơ sinh

▸ Từng từ: 新生

晚生 vãn sinh

晚生

vãn sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người trẻ tuổi sinh sau đẻ muộn. Tiếng tự xưng khi đứng trước người già cả.

▸ Từng từ: 晚生

暫生 tạm sinh

暫生

tạm sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc sống không lâu bền. Chỉ một cuộc đời ngắn ngủi.

▸ Từng từ: 暫生

更生 cánh sinh

更生

cánh sinh

Từ điển trích dẫn

1. Sống lại, tái sinh.

▸ Từng từ: 更生

書生 thư sinh

書生

thư sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đi học. Kẻ học trò. Tài tử đa cùng phú của Cao Bá Quát: » … Đừng thấy người bạch diện thư sinh «.

▸ Từng từ: 書生

本生 bản sinh

本生

bản sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ cha mẹ ruột của mình.

本生

bổn sinh

Từ điển trích dẫn

1. Cha mẹ sinh ra mình.
2. Chỉ "đích thân" 嫡親, tức là dòng chính trong gia tộc. ◇ Trần Khang Kì 陳康祺: "Diễn Thánh Công chi bổn sanh bào tỉ khả phối công chi tử, ngô vi môi" 衍聖公之本生胞姊可配公之子, 吾為媒 (Lang tiềm kỉ văn 郎潛紀聞, Quyển thất) Chị ruột đích thân của Diễn Thánh Công có thể gả cho con trai của ông, tôi làm mai mối.
3. Cá nhân, tự mình. ◇ Nguyên Chẩn 元稹: "Bổn sinh đắc thất khinh" 本生得失輕 (Cổ khách nhạc 估客樂) Tự ta đây coi thường được hay mất.
4. Chỉ một trong mười hai bộ kinh Phật giáo, dịch âm là "đồ-đà-già" 闍陀伽, kể sự tích công đức tiền sinh của Phật Đà.

▸ Từng từ: 本生

殘生 tàn sinh

殘生

tàn sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đời sống còn lại, tuổi già.

▸ Từng từ: 殘生

殺生 sát sinh

殺生

sát sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giết chết những vật có sự sống.

▸ Từng từ: 殺生

民生 dân sinh

民生

dân sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đời sống, việc kiếm ăn của người trong nước.

▸ Từng từ: 民生

浮生 phù sinh

浮生

phù sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc sống tạm bợ, không bền vững. Cung oán ngâm khúc có câu: » Tuồng ảo hóa đã bày ra đấu, Kiếp phù sinh trông thấy mà đau «.

▸ Từng từ: 浮生

濟生 tế sinh

濟生

tế sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giúp đở trong cuộc sống.

▸ Từng từ: 濟生

無生 vô sinh

無生

vô sinh

Từ điển trích dẫn

1. Không ra đời, không sống trên đời. ◇ Thi Kinh 詩經: "Tri ngã như thử, Bất như vô sinh" 知我如此, 不如無生 (Tiểu nhã 小雅, Điều chi hoa 苕之華).
2. Bất sinh bất diệt, thoát ra ngoài vòng sống chết luân hồi (thuật ngữ Phật giáo).

▸ Từng từ: 無生

營生 doanh sinh

營生

doanh sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Lo làm ăn buôn bán để sinh sống.

▸ Từng từ: 營生

犧生 hi sinh

犧生

hi sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Con vật sống đem tế thần — Từ bỏ quyền lợi, mạng sống để làm việc gì. Sách cổ chép: Luôn 5 năm trời không mưa, vua Thành Thang tự mình cầu đảo ở Thanh Lâm, cắt tóc, cắt móng tay tự làm con hi sinh ( Lục Súc tranh công ) — Thân trót hi sinh vì chánh nghĩa ( Thơ cổ ).

▸ Từng từ: 犧生

現生 hiện sinh

現生

hiện sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc sống đang có trước mắt.

▸ Từng từ: 現生

生事 sinh sự

生事

sinh sự

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Gây việc. Tạo ra việc đáng tiếc. Tựa ngữ: Sinh sự thì sự sinh.

▸ Từng từ: 生事

生人 sinh nhân

生人

sinh nhân

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người sống — Người lạ.

▸ Từng từ: 生人

生利 sinh lợi

生利

sinh lợi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đem lại điều có ích — Đẻ ra tiền lời, của cải.

▸ Từng từ: 生利

生前 sinh tiền

生前

sinh tiền

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Lúc trước, khi còn sống ( nói về người đã chết ).

▸ Từng từ: 生前

生動 sinh động

生動

sinh động

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Có sự sống, không im lìm.

▸ Từng từ: 生動

生化 sinh hóa

生化

sinh hóa

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống và thay đổi đi, tức sống và chết. Tiếng của đạo Lão. Đạo Lão cho rằng chết là sự thay đổi ( hóa ) mà thôi.

▸ Từng từ: 生化

生命 sinh mệnh

生命

sinh mệnh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc sống. Đời sống. Mạng sống.

▸ Từng từ: 生命

生員 sinh viên

生員

sinh viên

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò theo học bậc cao.

▸ Từng từ: 生員

生地 sinh địa

生地

sinh địa

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vùng đất sống ( trái với Tử địa ) — Vùng đất hoang, chưa khai khẩn — Tên một vị thuốc bắc, tức củ của cây Địa hoàng.

▸ Từng từ: 生地

生墳 sinh phần

生墳

sinh phần

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngôi mộ làm sẵn từ lúc còn sống.

▸ Từng từ: 生墳

生壙 sinh khoáng

生壙

sinh khoáng

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngôi mộ làm sẵn lúc còn sống.

▸ Từng từ: 生壙

生存 sinh tồn

生存

sinh tồn

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống còn. Không bị tiêu diệt.

▸ Từng từ: 生存

生客 sinh khách

生客

sinh khách

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khách lạ, người lạ mặt.

▸ Từng từ: 生客

生寄 sinh kí

生寄

sinh kí

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống gửi. Chỉ sự tạm bợ của cuộc đời. Td: Sinh kí tử quy ( sống gửi thác về ). Văn tế trận vong tướng sĩ của Nguyễn Văn Thành có câu: » Cho hay sinh là kí mà tử là quy — Mới biết mệnh ấy yểu mà danh ấy thọ «.

▸ Từng từ: 生寄

生平 sinh bình

生平

sinh bình

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc đời, cuộc sống của mình từ trước tới nay. Ta cũng thường nói Bình sinh.

▸ Từng từ: 生平

生徒 sinh đồ

生徒

sinh đồ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò — Đời Lê, người thi đậu kì thi Hương, gọi là Sinh đồ, tới đời Nguyễn mới gọi là Tú tài ( đậu khoa thi Hương, nhưng ở dưới bậc Cử nhân, không được làm quan ). Ca dao có câu: » Kinh đô cũng có người rồ, Man di cũng có Sinh đồ Trạng nguyên «.

▸ Từng từ: 生徒

生性 sinh tính

生性

sinh tính

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ ra cái nết. Tục ngữ: Cha sinh con trời sinh tính — Nết trời cho từ lúc lọt lòng.

▸ Từng từ: 生性

生息 sinh tức

生息

sinh tức

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như Sinh lợi 生利.

▸ Từng từ: 生息

生情 sinh tình

生情

sinh tình

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trong lòng nảy sinh tình cảm mới, khi đứng trước ngoại cảnh. Td: Đối cảnh sinh tình — Nảy lòng. Đem lòng. Truyện Trê Cóc có câu: » Trê kia là đứa gian manh, bắt con mà lại sinh tình sai ngoa «.

▸ Từng từ: 生情

生意 sinh ý

生意

sinh ý

Từ điển trích dẫn

1. Sức sống, sức sinh sôi phát triển. ◇ Cung Thiên Đĩnh 宮天挺: "Âm dương vận, vạn vật phân phân, sinh ý vô cùng tận" 陰陽運, 萬物紛紛, 生意無窮盡 (Phạm Trương kê thử 范張雞黍, Đệ nhất chiệp).
2. Tư thái thần tình. ◇ Phạm Công Xưng 范公偁: "(Vương Tề Tẩu) thường họa mai ảnh đồ, hình ảnh hào li bất sai, vạn hà đồ trạng cực tiêm tế, sinh ý các thù, thức giả kì bảo chi" (王齊叟)嘗畫梅影圖, 形影毫釐不差, 萬荷圖狀極纖細, 生意各殊, 識者奇寶之 (Quá đình lục 過庭錄).
3. Cuộc sống, sinh kế, sinh hoạt. ◇ Tô Thuấn Khâm 蘇舜欽: "Tần dân trước bạo liễm, Thảm thảm sanh ý túc" 秦民著暴斂, 慘慘生意蹙 (Tống An Tố xử sĩ Cao Văn Duyệt 送安素處士高文悅).
4. Việc làm, công tác. ◇ Thi Anh 施英: "Xưởng trung bất dong lão niên công nhân, kiến công nhân niên linh sảo đại, tức đình hiết kì sinh ý, hào bất cố kì sinh kế" 廠中不容老年工人, 見工人年齡稍大, 即停歇其生意, 毫不顧其生計 (Thất luận Thượng Hải đích bãi công triều 七論上海的罷工潮).
5. Cảnh ngộ. ◇ Đỗ Phủ 杜甫: "Lão bệnh hoài cựu, sinh ý khả tri" 老病懷舊, 生意可知 (Truy thù cố cao thục châu nhân nhật kiến kí 追酬故高蜀州人日見寄, Thi tự 詩序).
6. Chủ trương. ◇ Cảnh thế thông ngôn 警世通言: "Hương gian nhân phân phân đô lai cáo hoang. Tri huyện tướng công chỉ đắc các xứ khứ đạp khám, dã một thậm đại sinh ý" 鄉間人紛紛都來告荒. 知縣相公只得各處去踏勘, 也沒甚大生意 (Kim lệnh sử mĩ tì thù tú đồng 金令史美婢酬秀童).
7. Ý nói cảm thấy hứng thú.
8. Thêm vào ý khác.
9. Buôn bán, giao dịch, làm ăn. ◇ Khang Tiến Chi 康進之: "Lão hán tính Vương danh Lâm, tại giá Hạnh Hoa Trang cư trụ, khai trứ nhất cá tiểu tửu vụ nhi, tố ta sinh ý" 老漢姓王名林, 在這杏花莊居住, 開着一個小酒務兒, 做些生意 (Lí quỳ phụ kinh 李逵負荊, Đệ nhất chiệp).
10. Chỉ tiền tài. ◇ Nhị khắc phách án kinh kì 二刻拍案驚奇: "Giá dạng phú gia, nhất điều nhân mệnh, hảo đãi dã khởi　phát tha kỉ bách lượng sinh ý, như hà tiện thị giá dạng trụ liễu" 這樣富家, 一條人命, 好歹也起發他幾百兩生意, 如何便是這樣住了 (Quyển tam nhất).

▸ Từng từ: 生意

生成 sinh thành

生成

sinh thành

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ ra và nuôi lớn gây dựng cho. Chỉ công ơn cha mẹ Đoạn trường tân thanh có câu: » Để lời thệ hải minh sơn, làm con truớc phải đền ơn sinh thành «. Thiên sinh chi, địa thành chi 天生之, 地成之 ( Kinh Dịch ). Trời sinh ra có hình đất làm ra thành hình. Ta coi công đức cha mẹ như trời đất, cho nên gọi là sinh thành. » Làm con trước phải đền ơn sinh thành « ( Kiều ).

▸ Từng từ: 生成

生手 sinh thủ

生手

sinh thủ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bàn tay còn vụng, chưa thạo việc.

▸ Từng từ: 生手

生擒 sinh cầm

生擒

sinh cầm

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bắt sống quân địch.

▸ Từng từ: 生擒

生日 sinh nhật

生日

sinh nhật

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngày đẻ, ngày chào đời. Đoạn trường tân thanh có câu: » Ngày vừa sinh nhật ngoại gia, trên hai đường dưới nữa là hai em «.

▸ Từng từ: 生日

生明 sinh minh

生明

sinh minh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ thời gian từ đầu tháng tới giữa tháng âm lịch, mặt trăng cứ sáng dần lên.

▸ Từng từ: 生明

生時 sinh thời

生時

sinh thời

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Lúc còn sống. Cũng như Sinh tiền 生前 ( nói về người đã chết ).

▸ Từng từ: 生時

生業 sinh nghiệp

生業

sinh nghiệp

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Việc làm để sống — Nghề chưa rành, chưa thuần thục ( giống như đồ ăn còn sống ).

▸ Từng từ: 生業

生機 sinh cơ

生機

sinh cơ

Từ điển trích dẫn

1. Cơ năng sinh lí. ◇ Quách Mạt Nhược 郭沫若: "Thuyết đáo sản dục, giá thị tự nhiên đích sinh cơ, bổn bất thị bệnh, nhiên nhi sảo nhất bất thận tiện hữu sanh mệnh chi nguy" 說到產育, 這是自然的生機, 本不是病, 然而稍一不慎便有生命之危 (Phí canh tập 沸羹集, Tán thiên địa chi hóa dục 贊天地之化育).
2. Hi vọng sống còn. ◇ Tỉnh thế hằng ngôn 醒世恆言: "Đãn thị thỉnh tha đích, nan đắc tựu lai. Nhược thị khẳng lai, giá bệnh nhân tiện hữu ta sinh cơ" 但是請他的, 難得就來. 若是肯來, 這病人便有些生機 (Tiết lục sự ngư phục chứng tiên 薛錄事魚服證仙).
3. Sức sống. ◇ Dương Sóc 楊朔: "Đáo kim thiên, na hộc thụ y cựu vô dạng địa đĩnh lập tại san đính thượng, chi cán hiển đắc hữu điểm thương lão, sinh cơ khước thị truất tráng đắc ngận" 到今天, 那槲樹依舊無恙地挺立在山頂上, 枝幹顯得有點蒼老, 生機卻是茁壯得很 (Tây giang nguyệt 西江月, Tỉnh cương san tả hoài chi nhị 井岡山寫懷之二).
4. Tiền đồ, triển vọng. § Cũng như "xuất tức" 出息. ◇ Nhị thập niên mục đổ chi quái hiện trạng 二十年目睹之怪現狀: "Thuyết thị thuyết đắc hảo thính đắc ngận, "Thiên hoàng quý trụ" ni, thùy tri nhất điểm sinh cơ đô một hữu, sở dĩ tựu chỉ năng kháo trứ na đái tử thượng đích nhan sắc khứ hành trá liễu" 說是說得好聽得很, "天潢貴胄"呢, 誰知一點生機都沒有, 所以就只能靠着那帶子上的顏色去行詐了 (Đệ nhị thất hồi).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Dịp may, dịp tốt để làm việc mà sống. Quả dưa đỏ của Nguyễn Trọng Thuật nó câu: » Trước còn tự dè xẻn cả cái sinh cơ, rồi hèn yếu dần đi, đến tê liệt cả tộc loại «.

▸ Từng từ: 生機

生死 sinh tử

生死

sinh tử

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống và chết. Văn tế trận vong tướng sĩ của Nguyễn Văn Thành có câu: » Niềm tôn thân dù sinh tử chớ nề.. « — Chỉ mối ràng buộc chặt chẽ, sống chết có nhau.

▸ Từng từ: 生死

生殖 sinh thực

生殖

sinh thực

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ thêm ra, nảy nở nhiều thêm.

▸ Từng từ: 生殖

生殺 sinh sát

生殺

sinh sát

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cho sống và bắt chết. Chỉ cái quyền lớn, nắm giữ cả đến mạng sống của người khác: » Mặc lòng sinh sát bắt tha uy quyền « ( Hạnh thục ca ).

▸ Từng từ: 生殺

生民 sinh dân

生民

sinh dân

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ chung mọi người trong nước. Như Nhân dân, Dân chúng.

▸ Từng từ: 生民

生氣 sinh khí

生氣

sinh khí

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Đạo giáo nhận rằng khí từ nửa đêm tới giữa trưa là "sanh khí" 生氣, để phân biệt với "tử khí" 死氣 từ giữa ngày tới nửa đêm. ◇ Cát Hồng 葛洪: "Phù hành khí đương dĩ sanh khí chi thì, vật dĩ tử khí chi thì (...) tử khí chi thì, hành khí vô ích dã" 夫行氣當以生氣之時, 勿以死氣之時...死氣之時, 行氣無益也 (Bão phác tử 抱樸子, Thích trệ 釋滯).
2. Khí làm cho muôn vật "sanh trưởng phát dục" 生長髮育 (sinh sôi nẩy nở). ◇ Hàn Thi ngoại truyện 韓詩外傳: "Cố bất tiếu giả tinh hóa thủy cụ, nhi sanh khí cảm động, xúc tình túng dục, phản thi loạn hóa, thị dĩ niên thọ cức yểu nhi tính bất trưởng dã" 故不肖者精化始具, 而生氣感動, 觸情縱欲, 反施亂化, 是以年壽亟夭而性不長也 (Quyển nhất).
3. Sức sống. ◇ Tư Không Đồ 司空圖: "Sanh khí viễn xuất, Bất trước tử hôi" 生氣遠出, 不著死灰 (Thi phẩm 詩品, Tinh thần 精神).
4. Khí khái, ngang tàng. ◇ Quốc ngữ 國學: "Vị báo Sở huệ nhi kháng Tống, ngã khúc Sở trực, kì chúng mạc bất sanh khí, bất khả vị lão" 未報楚惠而抗宋, 我曲楚直, 其眾莫不生氣, 不可謂老 (Tấn ngữ tứ 晉語四).
5. Chỉ hơi thở, tinh khí (của người sống). ◇ Hậu Hán Thư 後漢書: "Cô nhi quả phụ, hào khốc không thành, dã vô thanh thảo, thất như huyền khánh, tuy hàm sanh khí, thật đồng khô hủ" 孤兒寡婦, 號哭空城, 野無青草, 室如懸磬, 雖含生氣, 實同枯朽 (Ban Siêu truyện 班超傳).
6. Sinh linh, trăm họ. ◇ Trần Thư 陳書: "Lương thất đa cố, họa loạn tương tầm, binh giáp phân vân, thập niên bất giải, bất sính chi đồ ngược lưu sanh khí, vô lại chi thuộc bạo cập tồ hồn" 梁室多故, 禍亂相尋, 兵甲紛紜, 十年不解, 不逞之徒虐流生氣, 無賴之屬暴及徂魂 (Thế Tổ kỉ 世祖紀).
7. Nguyên khí. ◇ Quách Mạt Nhược 郭沫若: "Chỉ nhân vi thụ thương quá trọng nhi thả xuất huyết quá đa, tha đích sanh khí nhất thì hoàn bất năng cú khôi phục chuyển lai" 只因為受傷過重而且出血過多, 他的生氣一時還不能夠恢復轉來 (Nhất chích thủ 一隻手, Nhị).
8. Không khí. ◇ Trịnh Quan Ứng 鄭觀應: "Khai quáng cơ khí diệc dĩ Bỉ quốc sở tạo vi lương. Đại yếu hữu tam: nhất vi chú sanh khí chi khí, nhất vi hố thủy chi khí, nhất vi lạp trọng cử trọng chi khí" 開礦機器亦以比國所造為良. 大要有三: 一為注生氣之器, 一為戽水之器, 一為拉重舉重之器 (Thịnh thế nguy ngôn 盛世危言, Khai quáng 開礦).
9. Tức giận, không vui. ◇ Ba Kim 巴金: "Thuyết khởi lai dã khiếu nhân sanh khí, tha nhất nhãn dã bất khán ngã, tha thậm chí bả ngã thôi khai nhất điểm" 說起來也叫人生氣, 他一眼也不看我, 他甚至把我推開一點 (Lợi Na 利娜, Đệ cửu phong tín 第九封信). ◇ Văn minh tiểu sử 文明小史: "Phó tri phủ thính liễu giá thoại, dũ gia sanh khí" 傅知府聽了這話, 愈加生氣 (Đệ thập hồi).
10. Chỉ lượng tàng trữ. ◇ Tống Ứng Tinh 宋應星: "Phàm ngân trung quốc sở xuất, Chiết Giang, Phúc Kiến cựu hữu khanh tràng (...) giai xưng mĩ quáng. Kì tha nan dĩ mai cử. Nhiên sanh khí hữu hạn, mỗi phùng khai thải, sổ bất túc, tắc quát phái dĩ bồi thường" 凡銀中國所出, 浙江, 福建舊有坑場...皆稱美礦. 其他難以枚舉. 然生氣有限, 每逢開採, 數不足, 則括派以賠償 (Thiên công khai vật 天工開物, Ngân 銀).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái hơi của sự sống. Vẻ sống.

▸ Từng từ: 生氣

生活 sinh hoạt

生活

sinh hoạt

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Sống, sinh tồn. ◇ Mạnh Tử 孟子: "Dân phi thủy hỏa bất sanh hoạt" 民非水火不生活 (Tận tâm thượng 盡心上).
2. Phiếm chỉ tình huống, cảnh ngộ ăn uống, chỗ ở, v.v. ◇ Ngũ đại sử bình thoại 五代史平話: "Trượng phu nhật cần canh giá, phụ nữ dạ sự tích chức, tư cộng sanh hoạt, ứng đương quan ti dao dịch" 丈夫日勤耕嫁, 婦女夜事績織, 廝共生活, 應當官司繇役 (Chu sử 周史, Quyển thượng).
3. Vật phẩm, đồ dùng. ◇ Ngô Tăng 吳曾: "(Đồng Quán) phụng chỉ sai vãng Giang nam đẳng lộ, kế trí Cảnh Linh Cung tài liệu; tục sai vãng Hàng Châu, chế tạo ngự tiền sanh hoạt" (童貫)奉旨差往江南等路, 計置景靈宮材料; 續差往杭州, 製造御前生活 (Năng cải trai mạn lục 能改齋漫錄, Kí sự nhất 記事一).
4. Sinh kế, làm ăn. ◇ Thái Bình Quảng Kí 太平廣記: "Kì gia huynh đệ tứ nhân. Đại huynh tiểu đệ giai cần sự sanh nghiệp. Kì nhị đệ danh Thiên, giao du ác hữu, bất sự sanh hoạt" 其家兄弟四人. 大兄小弟皆勤事生業. 其二弟名遷, 交遊惡友, 不事生活 (Pháp uyển châu lâm 法苑珠林, Nghi thành dân 宜城民).
5. Công việc, công tác. ◇ Thủy hử truyện 水滸傳: "Sư phụ ổn tiện. Tiểu nhân cản sấn ta sanh hoạt, bất cập tương bồi" 師父穩便. 小人趕趁些生活, 不及相陪 (Đệ tứ hồi) Xin sư phụ cứ tự nhiên. Tôi còn công việc phải làm gấp cho xong, không tiếp rượu với sư phụ được.
6. Sinh trưởng. ◇ Đỗ Mục 杜牧: "Thư quyết kì căn hĩ, miêu khứ kì tú hĩ, bất xâm bất đố, sanh hoạt tự như" 疽抉其根矣, 苗去其秀矣, 不侵不蠹, 生活自如 (Tế thành hoàng thần kì vũ văn 祭城隍神祈雨文, Chi nhị 之二).
7. Tốn kém, tiêu dùng cho đời sống. ◎ Như: "sanh hoạt thái cao" 生活太高.
8. Một tên chỉ cái bút. ◇ Lê Sĩ Hoành 黎士宏: "Cam Châu nhân vị bút viết sanh hoạt" 甘州人謂筆曰生活 (Nhân thứ đường bút kí 仁恕堂筆記).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống ( trái với chết ) — Làm việc để sống.

▸ Từng từ: 生活

生涯 sinh nhai

生涯

sinh nhai

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

sinh nhai

Từ điển trích dẫn

1. Chỗ ở, hoàn cảnh sống, đời sống. § Gốc từ ◇ Trang Tử 莊子: "Ngô sanh dã hữu nhai, nhi tri dã vô nhai" 吾生也有涯, 而知也無涯 (Dưỡng sanh chủ 養生主) Đời ta thì có bờ bến, mà cái biết thì không bờ bến. ☆ Tương tự: "sanh hoạt" 生活.
2. Nghề kiếm sống, việc làm để mưu sinh. ◇ Liêu trai chí dị 聊齋志異: "Tính tối lãn, sanh nhai nhật lạc" 性最懶, 生涯日落 (Vương Thành 王成) Tính rất lười, sinh kế ngày một sa sút. ☆ Tương tự: "sanh kế" 生計.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cách kiếm ăn. Như Sinh kế — Ta còn hiểu là làm việc để sống. » Bốn mùa mặt nước sinh nhai « ( Nhị độ mai ).

▸ Từng từ: 生涯

生物 sinh vật

生物

sinh vật

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ chung những vật có sự sống.

▸ Từng từ: 生物

生理 sinh lí

生理

sinh lí

Từ điển trích dẫn

1. Cái lẽ sinh sôi nẩy nở. ◇ Từ Quang Khải 徐光啟: "Vạn vật nhân thì thụ khí, nhân khí phát sanh. Thì chí khí chí, sinh lí nhân chi" 萬物因時受氣, 因氣發生. 時至氣至, 生理因之 (Nông chánh toàn thư 農政全書, Quyển thập 卷十).
2. Đạo dưỡng sinh. ◇ Kê Khang 嵇康: "Thị dĩ quân tử tri hình thị thần dĩ lập, thần tu hình dĩ tồn. Ngộ sinh lí chi dị thất, tri nhất quá chi hại sinh" 是以君子知形恃神以立, 神須形以存. 悟生理之易失, 知一過之害生 (Dưỡng sanh luận 養生論).
3. Đạo làm người. ◇ Đỗ Phủ 杜甫: "Dĩ tư ngộ sinh lí, Độc sỉ sự can yết" 以茲悟生理, 獨恥事干謁 (Tự kinh phó Phụng Tiên huyện 自京赴奉先縣) Lấy đó mà hiểu làm người là như thế (đạo làm người), Chỉ hổ thẹn phải cầu cạnh người quyền thế.
4. Hi vọng sống còn. ◇ Tống Thư 宋書: "Niên hướng cửu thập, sinh lí đãi tận, vĩnh tuyệt thiên quang, luân một khâu hác" 年向九十, 生理殆盡, 永絕天光, 淪沒丘壑 (Vương Kính Hoằng truyện 王敬弘傳).
5. Tính mệnh. ◇ Tăng Củng 曾鞏: "Phương hỉ tiện ư đình vi, cự dĩ li ư gia họa, cẩu toàn sanh lí, phục xỉ ban vinh" 方喜便於庭闈, 遽已罹於家禍, 苟全生理, 復齒班榮 (Đại Thái Bình châu Tri châu tạ đáo nhậm biểu 代太平州知州謝到任表).
6. Sinh hoạt, sinh kế. ◇ Đỗ Phủ 杜甫: "Gian nan muội sinh lí, Phiêu bạc đáo như kim" 艱難昧生理, 飄泊到如今 (Xuân nhật giang thôn 春日江村).
7. Nghề sinh sống, chức nghiệp. ◇ Phong thần diễn nghĩa 封神演義: 馬氏曰: "Mã Thị viết: Nhĩ hội tố ta thập ma sinh lí? Tử Nha viết: (...) chỉ hội biên tráo li" 你會做些什麼生理? 子牙曰: (...)只會編笊籬 (Đệ thập ngũ hồi) Mã Thị hỏi: Mi biết làm nghề gì sinh sống? Tử Nha đáp: Tôi chỉ biết đan vợt tre (dùng để mò tôm vớt cá)...
8. Làm ăn, buôn bán. ◇ Cung Minh Chi 龔明之: "Chu Xung vi thì dĩ thường mại vi nghiệp, hậu kì gia sảo ôn, dịch vi dược tứ, sinh lí nhật ích tiến" 朱沖微時以常賣為業, 後其家稍溫, 易為藥肆, 生理日益進 (Trung Ngô kỉ văn 中吳紀聞, Chu Thị thịnh suy 朱氏盛衰).
9. Sản nghiệp, tiền của. ◇ Phùng Mộng Long 馮夢龍: "Ư thị dân giai cần lực, vô cảm thâu nọa, bất nhị niên, câu hữu hằng sản, sinh lí nhật tư" 于是民皆勤力, 無敢偷惰, 不二年, 俱有恒產, 生理日滋 (Trí nang bổ 智囊補, Minh trí 明智, Trương Nhu 張需).
10. Chỉ các hệ thống bên trong cơ thể, hoạt động của các khí quan (sinh vật). ◎ Như: "sinh lí cơ năng" 生理機能, "sinh lí học" 生理學 (tiếng Anh: physiology).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đường lối làm việc kiếm sống — Cái lẽ duy trì và chi phối sự sống của sinh vật — Ta còn hiểu theo nghĩa hẹp là việc ăn nằm giữa nam nữ.

▸ Từng từ: 生理

生生 sinh sinh

生生

sinh sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cứ nảy thêm mãi.

▸ Từng từ: 生生

生產 sinh lản

生產

sinh lản

phồn thể

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ con ( nói về đàn bà ) — Làm nảy nở thêm nhiều ra.

生產

sinh sản

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Làm việc kiếm sống, sinh kế. ◇ Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: "Tha diệc tự thị tài năng, bất thập phần khứ doanh cầu sanh sản" 他亦自恃才能, 不十分去營求生產 (Quyển nhất).
2. Sinh con, đẻ con. ◇ Tây du kí 西遊記: "Na nữ tử thập bát tuế, giá lão phụ hữu bát thập tuế, chẩm ma lục thập đa tuế hoàn sanh sản?" 那女子十八歲, 這老婦有八十歲, 怎麼六十多歲還生產? (Đệ nhị thất hồi) Cô gái kia chừng mười tám tuổi, mà bà già này đã tám chục tuổi, (nếu là mẹ con) thì chẳng lẽ bà ta ngoài sáu mươi tuổi hãy còn đẻ hay sao?
3. Tài sản, sản nghiệp. ◇ Đào Tông Nghi 陶宗儀: "Sanh sản tán thất, gia kế quẫn cực" 生產散失, 家計窘極 (Xuyết canh lục 輟耕錄, Truyền quốc tỉ 傳國璽).
4. Sản xuất, làm ra.
5. Phiếm chỉ sáng tạo ra tài phú (về vật chất hoặc tinh thần). ◇ Quách Tiểu Xuyên 郭小川: "Ngã ái tại na kích động đích hội nghị lí phát ngôn, tựu thị tại tào tạp đích nhân quần trung dã năng sanh sản thi" 我愛在那激動的會議裏發言, 就是在嘈雜的人群中也能生產詩 (San trung 山中).
6. (Kinh tế học) Hoạt động con người sáng tạo tăng gia hiệu dụng. § Như nhà nông trồng trọt lúa gạo, rau trái, thợ thuyền công xưởng dệt vải, luyện thép, v.v.
7. Ra đời, đản sinh. ◇ Cổ kim tiểu thuyết 古今小說: "Huống thả quý nhân sanh sản, đa hữu kì dị chi triệu, phản vi tường thụy, dã vị khả tri" 況且貴人生產, 多有奇異之兆, 反為祥瑞, 也未可知 (Lâm An lí Tiền Bà lưu phát tích 臨安里錢婆留發跡).

▸ Từng từ: 生產

生番 sinh phiên

生番

sinh phiên

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Giống người chưa được khai hóa.

▸ Từng từ: 生番

生疑 sinh nghi

生疑

sinh nghi

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trở nên ngờ vực. Đâm ra ngờ vực. Đoạn trường tân thanh có câu: » Vả đây đường sá xa xôi, mà ta bất động nữa người sinh nghi «.

▸ Từng từ: 生疑

生知 sinh trí

生知

sinh trí

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Biết sẵn. Không học mà mà biết.

▸ Từng từ: 生知

生祠 sinh từ

生祠

sinh từ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đền thờ người đang còn sống, nhưng có sự nghiệp lớn lao, giúp ích cho nhiều người.

▸ Từng từ: 生祠

生聚 sinh tụ

生聚

sinh tụ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đông đảo thêm lên và gom lại một chỗ ( nói về dân chúng trong nước ).

▸ Từng từ: 生聚

生肉 sinh nhục

生肉

sinh nhục

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Thịt sống ( chưa nấu nướng ).

▸ Từng từ: 生肉

生肌 sinh cơ

生肌

sinh cơ

phồn & giản thể

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mọc da non. Kéo da non.

▸ Từng từ: 生肌

生肖 sanh tiếu

生肖

sanh tiếu

Từ điển trích dẫn

1. Lấy mười hai con vật phối hợp với mười hai địa chi: tí thử, sửu ngưu, dần hổ, mão thố, thìn long, tị xà, ngọ mã, mùi dương, thân hầu, dậu kê, tuất khuyển, hợi trư. Lấy năm sinh theo chu kì để xác định thuộc về con gì, gọi là "sanh tiếu" 生肖.

▸ Từng từ: 生肖

生育 sanh dục

生育

sanh dục

Từ điển trích dẫn

1. Sinh trưởng, nuôi dưỡng. ◇ Hoài Nam Tử 淮南子: "Thị cố xuân phong chí tắc cam vũ giáng, sanh dục vạn vật" 是故春風至則甘雨降, 生育萬物 (Nguyên đạo 原道).
2. Đẻ con. ◇ Sơ khắc phách án kinh kì 初刻拍案驚奇: "Thiếp thân túng bất năng sanh dục, đương biệt thú thiếu niên vi thiếp, tử tự thượng hữu khả vọng, đồ bi vô ích" 妾身縱不能生育, 當別娶少年為妾, 子嗣尚有可望, 徒悲無益 (Quyển 20).
3. Chỉ sinh nhật. ◇ Tô Triệt 蘇轍: "Thì đương sanh dục, tình phương thiết dĩ hoài thân; chức nhị văn xương, ân hốt kinh ư phủng chiếu" 時當生育, 情方切以懷親; 職貳文昌, 恩忽驚於捧詔 (Sanh nhật tạ biểu 生日謝表).

生育

sinh dục

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ ra và nuôi lớn — Thuộc về việc sanh đẻ. Td: Cơ quan sinh dục ( bộ phận trong thân thể liên quan đến việc sanh đẻ ).

▸ Từng từ: 生育

生色 sinh sắc

生色

sinh sắc

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Làm nảy ra vẻ đẹp — Vẻ đẹp sống động, thu hút.

▸ Từng từ: 生色

生薑 sinh khương

生薑

sinh khương

Từ điển trích dẫn

1. Gừng sống (chưa nấu chín). § Có "nộn khương" 嫩薑 và "lão khương" 老薑.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Gừng sống ( không sao, nướng lên ).

▸ Từng từ: 生薑

生計 sanh kế

生計

sanh kế

Từ điển trích dẫn

1. Làm ra kế sách. ◇ quỷ Cốc Tử 鬼谷子: "Sự sanh mưu, mưu sanh kế" 事生謀, 謀生計 (Mưu thiên 謀篇).
2. Sản nghiệp hoặc chức nghiệp để mưu sống. Cũng chỉ phương cách để làm ăn sinh sống. ◇ Bạch Cư Dị 白居易: "Sanh kế phao lai thi thị nghiệp, Gia viên vong khước tửu vi hương" 生計拋來詩是業, 家園忘卻酒為鄉 (Tống Tiêu xử sĩ du Kiềm Nam 送蕭處士游黔南).
3. Của cải, vốn liếng (để sinh sống). ◇ Lỗ Tấn 魯迅: "Dĩ cách tân hoặc lưu học hoạch đắc danh vị, sanh kế dĩ tiệm sung dụ giả, ngận dong dị lưu nhập giá nhất lộ" 以革新或留學獲得名位, 生計已漸充裕者, 很容易流入這一路 (Thư tín tập 書信集, Trí dương tễ vân 致楊霽雲).
4. Biện pháp để bảo toàn mạng sống.
5. Đời sống, sinh hoạt. ◇ Bạch Cư Dị 白居易: "Lão lai sanh kế quân khán thủ, Bạch nhật du hành dạ túy ngâm" 老來生計君看取, 白日遊行夜醉吟 (Lão lai sanh kế 老來生計).

生計

sinh kế

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đường lối kiếm sống.

▸ Từng từ: 生計

生詞 sinh từ

生詞

sinh từ

phồn thể

Từ điển phổ thông

từ mới

▸ Từng từ: 生詞

生词 sinh từ

生词

sinh từ

giản thể

Từ điển phổ thông

từ mới

▸ Từng từ: 生词

生財 sinh tài

生財

sinh tài

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Làm ra của cải, tạo ra tiền lời.

▸ Từng từ: 生財

生貨 sinh hóa

生貨

sinh hóa

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Hàng sống, chỉ các nguyên liệu chưa được chế tạo thành phẩm vật.

▸ Từng từ: 生貨

生趣 sinh thú

生趣

sinh thú

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Niềm vui thích trong cuộc sống.

▸ Từng từ: 生趣

生路 sinh lộ

生路

sinh lộ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Con đường sống, đem lại sự sống ( trái với tử lộ ).

▸ Từng từ: 生路

生鐵 sinh thiết

生鐵

sinh thiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sắt sống, quặng đất. Sắt chưa luyện.

▸ Từng từ: 生鐵

生長 sinh trưởng

生長

sinh trưởng

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Được đẻ ra và lớn lên. Thơ Tản Đà có câu: » Nào những ai, sinh trưởng nơi khuê các, khuya sớm phận nữ nhi «.

▸ Từng từ: 生長

生離 sinh li

生離

sinh li

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Còn sống mà phải chia lìa. Đoạn trường tân thanh có câu: » Đau lòng tử biệt sinh li, thân còn chẳng tiếc tiếc gì đến duyên «.

▸ Từng từ: 生離

生靈 sanh linh

生靈

sanh linh

Từ điển trích dẫn

1. Loài người, nhân loại. ◇ Bắc sử 北史: "Vạn vật chi nội sanh linh quả nhi cầm thú đa" 萬物之內生靈寡而禽獸多 (Tứ Di truyện tự 四夷傳序).
2. Nhân dân, trăm họ. ◇ Tấn Thư 晉書: "Sanh linh ngưỡng kì đức, tứ hải quy kì nhân" 生靈仰其德, 四海歸其仁 (Mộ dong thịnh tái kí 慕容盛載記).
3. Mạng sống. ◇ Thẩm Ước 沈約: "Sanh linh nhất tạ, tái đắc vô kì" 生靈一謝, 再得無期 (Thiên Tăng Hội nguyện văn 千僧會願文).
4. Chỉ cái gì có mạng sống. ◇ Tây du kí 西遊記: "Tự ngã sư phụ, sư đệ, liên mã tứ cá sanh linh, bình bạch đích điếu tại đỗng lí, ngã tâm hà nhẫn?" 似我師父, 師弟, 連馬四個生靈, 平白的弔在洞裏, 我心何忍? (Đệ tam thập ngũ hồi).

生靈

sinh linh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ chung mọi người trong nước. Như Sinh dân 生民.

▸ Từng từ: 生靈

生面 sinh diện

生面

sinh diện

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Lạ mắt. Kẻ lạ.

▸ Từng từ: 生面

生養 sinh dưỡng

生養

sinh dưỡng

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ con và nuôi con. Chỉ công ơn cha mẹ Thơ Tản Đà có câu: » Nào những ai, cù lao báo đức, sinh dưỡng đền ơn «.

▸ Từng từ: 生養

生魄 sinh phách

生魄

sinh phách

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Khoảng thời gian từ giữa tháng đến cuối tháng âm lịch, mặt trăng ngày càng tối đi.

▸ Từng từ: 生魄

生齒 sinh xỉ

生齒

sinh xỉ

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mọc răng ( nói về trẻ con ) — Cũng chỉ dân số gia tăng. Td: Sinh xỉ nhật phồn ( số người sinh sôi nảy nở ngày một nhiều ).

▸ Từng từ: 生齒

男生 nam sinh

男生

nam sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Học trò con trai.

▸ Từng từ: 男生

畜生 súc sinh

畜生

súc sinh

Từ điển trích dẫn

1. Gọi chung cầm thú. ◇ Hàn Phi Tử 韓非子: "Dân sản tuyệt tắc súc sinh thiểu, binh số khởi tắc sĩ tốt tận" 民產絕則畜生少, 兵數起則士卒盡 (Giải lão 解老) Sản nghiệp dân chúng cạn kiệt thì thú vật sinh sôi ít, chiến tranh liên tiếp bùng nổ thì binh lính chết hết cả.
2. Tiếng mắng chửi: đồ súc vật. Chỉ người không có đạo lí nhân nghĩa, ngang hàng với cầm thú. ◇ Lão tàn du kí 老殘遊記: "Nhĩ môn giá ta một huyết tính đích nhân, lương huyết chủng loại đích súc sinh" 你們這些沒血性的人, 涼血種類的畜生 (Đệ nhất hồi).
3. Là một trong sáu đường tái sinh (theo Phật Giáo). Chỉ các dạng đời sống trong luân hồi. Người ta phân biệt ba "thiện đạo" và ba "ác đạo". Ba thiện đạo gồm cõi: "nhân" 人, "thiên" 天 và "a-tu-la" 阿修羅. Ba ác đạo gồm: "ngạ quỷ" 餓鬼, "địa ngục" 地獄 và "súc sinh" 畜生.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Loài vật nuôi trong nhà — Cũng dùng làm tiếng chửi mắng.

▸ Từng từ: 畜生

畢生 tất sinh

畢生

tất sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Cả đời, suốt đời. ◇ Tô Thức 蘇軾: "(Chu Thọ Xương) sanh mẫu tam tuế xả khứ, trưởng đại, thích huyết tả kinh, thệ tất sanh tầm phỏng" (朱壽昌)生母三歲捨去, 長大, 刺血寫經, 誓畢生尋訪 (Đông Pha chí lâm 東坡志林, Quyển nhị).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Hết cả cuộc sống. Suốt đời.

▸ Từng từ: 畢生

異生 dị sinh

異生

dị sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng nhà Phật, chỉ kẻ phàm tục.

▸ Từng từ: 異生

發生 phát sinh

發生

phát sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Làm ra. Nảy ra.

▸ Từng từ: 發生

监生 giám sinh

监生

giám sinh

giản thể

Từ điển phổ thông

học trò học ở quốc tử giám

▸ Từng từ: 监生

監生 giám sinh

監生

giám sinh

phồn thể

Từ điển phổ thông

học trò học ở quốc tử giám

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò nghèo theo học trường Quốc tử giám.

▸ Từng từ: 監生

眾生 chúng sinh

眾生

chúng sinh

phồn thể

Từ điển phổ thông

các loài có sự sống

Từ điển trích dẫn

1. Chỉ tất cả con người, động và thực vật. ◇ Lễ Kí 禮記: "Chúng sanh tất tử, tử tất quy thổ" 眾生必死, 死必歸土 (Tế nghĩa 祭義).
2. Trăm họ, người đời. ◇ Thái Bình Thiên Quốc cố sự ca dao tuyển 太平天國故事歌謠選: "Thanh triều quan lại, hủ hóa bất kham, phi tảo trừ tịnh tận, vô dĩ an chúng sanh" 清朝官吏, 腐化不堪, 非掃除凈盡, 無以安眾生 (Khởi nghĩa tiền tịch 起義前夕).
3. Chỉ các động vật ngoài người ta. ◇ Thủy hử truyện 水滸傳: "Chúng sanh hảo độ nhân nan độ, nguyên lai nhĩ giá tư ngoại mạo tướng nhân, đảo hữu giá đẳng tặc tâm tặc can" 眾生好度人難度, 原來你這廝外貌相人, 倒有這等賊心賊肝 (Đệ tam thập hồi).
4. Tiếng mắng chửi. § Cũng như nói "súc sinh" 畜牲. ◇ Kim Bình Mai 金瓶梅: "Nhĩ giá cá đọa nghiệp đích chúng sanh, đáo minh nhật bất tri tác đa thiểu tội nghiệp" 你這個墮業的眾生, 到明日不知作多少罪業 (Đệ thập cửu hồi).
5. Phật giáo dụng ngữ: Dịch tiếng Phạn "Sattva", còn dịch là "hữu tình" 有情. Có nhiều nghĩa: (1) Người ta cùng sinh ở đời. ◇ Diệu Pháp Liên Hoa Kinh văn cú 妙法蓮華經文句: "Kiếp sơ quang âm thiên, hạ sanh thế gian, vô nam nữ tôn ti chúng cộng sanh thế, cố ngôn chúng sanh" 劫初光音天, 下生世間, 無男女尊卑眾共生世, 故言眾生 ("Thích phương tiện phẩm" dẫn "Trung A Hàm thập nhị"《釋方便品》引《中阿含十二》). (2) Do nhiều pháp hòa hợp mà sinh ra. ◇ Đại thừa nghĩa chương 大乘義章: "Y ư ngũ uẩn hòa hợp nhi sanh, cố danh chúng sanh" 依於五陰和合而生, 故名眾生 (Thập lục thần ngã nghĩa 十六神我義). (3) Trải qua nhiều sống chết. ◇ Đại thừa nghĩa chương 大乘義章: "Đa sanh tương tục, danh viết chúng sanh" 多生相續, 名曰眾生 (Thập bất thiện nghiệp nghĩa 十不善業義).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng nhà Phật, chỉ mọi vật đang sống.

▸ Từng từ: 眾生

稟生 bẩm sinh

稟生

bẩm sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Đầu thai, thụ sinh. ◇ Tuệ Viễn 慧遠: "Phàm tại hữu phương, đồng bẩm sanh ư đại hóa" 凡在有方, 同稟生於大化 (Cầu tông bất thuận hóa 求宗不順化).
2. Bẩm tính, phẩm tính tư chất thiên phú. ◇ Nhạc Phi 岳飛: "Nhiên thần bẩm sanh kì kiển, phú phận hàn bạc" 然臣稟生奇蹇, 賦分寒薄 (Từ sơ trừ tứ ngân quyên trát tử 辭初除賜銀絹札子).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Có sẵn từ lúc chào đời.

▸ Từng từ: 稟生

羣生 quần sinh

羣生

quần sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chỉ chung các vật có sự sống — Chỉ loài người — Hán thơ: Âm dương điều nhi phong võ thì; quần sinh hòa nhi vạn vật thực ( Âm dương điều hòa thì mưa gió phải thời, quần sinh hòa thì vạn vật sinh sôi nảy nở ). » Huống chi vật mọn quần sinh « ( Trinh Tử ).

▸ Từng từ: 羣生

聊生 liêu sinh

聊生

liêu sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cho qua cuộc sống, qua ngày giờ.

▸ Từng từ: 聊生

蒼生 thương sinh

蒼生

thương sinh

Từ điển trích dẫn

1. Trăm họ, chúng sinh, dân. ◇ Tấn Thư 晉書: "Thương sinh ngung nhiên, mạc bất hân đái" 蒼生顒然, 莫不欣戴 (Nguyên đế kỉ 王元帝紀).

▸ Từng từ: 蒼生

蔭生 ấm sinh

蔭生

ấm sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Người được nhận chức quan, không phải qua sát hạch, mà nhờ đời cha ông có công huân hoặc làm quan to. ◇ Phụ bộc nhàn đàm 負曝閑談: "(Hoa Lâm) thiếu niên thì do nhất phẩm ấm sanh xuất thân, hiện nhậm Lễ bộ thượng thư" (華林)少年時由一品蔭生出身, 現任禮部尚書 (Đệ nhị ngũ hồi 第二五回).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như Ấm sinh 廕生.

▸ Từng từ: 蔭生

虛生 hư sanh

虛生

hư sanh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đời sống không làm được gì có nghĩa.

▸ Từng từ: 虛生

衛生 vệ sinh

衛生

vệ sinh

phồn thể

Từ điển phổ thông

vệ sinh

Từ điển trích dẫn

1. Dưỡng sinh, bảo hộ sanh mệnh. ◇ Trang Tử 莊子: "Lão Tử viết: Vệ sinh chi kinh, năng bão nhất hồ?" 老子曰: 衛生之經, 能抱一乎? (Canh Tang Sở 庚桑楚) Lão Tử nói: Phép dưỡng sinh, trước hết phải (tự hỏi) có giữ được Một (tức bản tính) chăng?
2. Mưu cầu sinh tồn.
3. Bảo hộ sinh linh. ◇ Lí Chí 李贄: "Hiên Viên Thị chi vương dã, thất thập chiến nhi hữu thiên hạ, sát Xi Vưu ư Trác Lộc chi dã, chiến Viêm Đế ư Phản Tuyền chi nguyên, diệc thâm khổ vệ sinh chi nan, nhi kí kiệt tâm tư dĩ duy chi hĩ" 軒轅氏之王也, 七十戰而有天下, 殺蚩尤於涿鹿之野, 戰炎帝於阪泉之原, 亦深苦衛生之難, 而既竭心思以維之矣 (Binh thực luận 兵食論).
4. Có thể ngăn ngừa bệnh tật, hữu ích cho sức khỏe. ◇ Hạ Diễn 夏衍: "Xuyên bất can tịnh đích y phục, bất vệ sinh" 穿不乾凈的衣服, 不衛生 (Thượng Hải ốc diêm hạ 上海屋檐下, Đệ nhất mạc).
5. Sạch sẽ, thanh khiết, hợp vệ sinh (hoàn cảnh, sự việc...). ◎ Như: "phạn thái đô ngận vệ sinh" 飯菜都很衛生. ◇ Ba Kim 巴金: "Tha thuyết, tại công xưởng lí đãi ngộ thị chẩm dạng địa hoại, công tác thị chẩm dạng địa phồn trọng, thiết bị thị chẩm dạng địa bất hợp vệ sanh" 她說, 在工廠裏待遇是怎樣地壞, 工作是怎樣地繁重, 設備是怎樣地不合衛生 (Tân sinh 新生, Nhất cá nhân cách để thành trưởng 一個人格底成長).

▸ Từng từ: 衛生

親生 thân sinh

親生

thân sinh

phồn thể

Từ điển phổ thông

người sinh ra mình

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đẻ ra mình. Chỉ cha mẹ.

▸ Từng từ: 親生

試生 thí sinh

試生

thí sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đi thi.

▸ Từng từ: 試生

誕生 đản sinh

誕生

đản sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Ra đời, xuất sinh. § Thường dùng cho bậc thánh nhân. ◇ Hậu Hán Thư 後漢書: "Hoàng thiên thụ mệnh, đản sanh thánh minh" 皇天授命, 誕生聖明 (Lương Thống truyện 梁統傳).
2. Phát minh, sản sinh. ◎ Như: "hoạt tự ấn loát thuật đản sanh ư thập nhất thế kỉ đích Trung Quốc" 活字印刷術誕生於十一世紀的中國 kĩ thuật in dùng chữ rời được phát minh vào thế kỉ thứ mười một ở Trung Quốc.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sinh ra, được đẻ ra. Thường dùng cho bậc thánh nhân.

▸ Từng từ: 誕生

課生 khóa sinh

課生

khóa sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đang theo học.

▸ Từng từ: 課生

諸生 chư sinh

諸生

chư sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Các loài sinh vật. ◇ Quản Tử 管子: "Địa giả, vạn vật chi bổn nguyên, chư sanh chi căn uyển dã" 地者, 萬物之本原, 諸生之根菀也 (Thủy địa 水地).
2. Các người có tri thức học vấn, các nho sinh. ◇ Lỗ Tấn 魯迅: "(Thủy Hoàng) hựu tiệm tính kiêm liệt quốc, tuy diệc triệu văn học, trí bác sĩ, nhi chung tắc phần thiêu "Thi", "Thư", sát chư sanh thậm chúng" 始皇又漸併兼列國, 雖亦召文學, 置博士, 而終則焚燒《詩》,《書》, 殺諸生甚眾 (Hán văn học sử cương yếu 漢文學史綱要, Đệ ngũ thiên 第五篇).
3. Các học trò, các đệ tử. ◇ Hàn Dũ 韓愈: "Quốc tử tiên sanh thần nhập Thái học, chiêu chư sanh lập quán hạ" 國子先生晨入太學, 招諸生立館下 (Tiến học giải 進學解).
4. Dưới hai thời nhà Minh và nhà Thanh gọi người nhập học là "chư sanh" 諸生. ◇ Diệp Thịnh 葉盛: "Dực nhật, tế tửu suất học quan chư sanh thượng biểu tạ ân" 翌日, 祭酒率學官諸生上表謝恩 (Thủy đông nhật kí 水東日記, Dương đỉnh tự thuật vinh ngộ sổ sự 楊鼎自述榮遇數事).

▸ Từng từ: 諸生

謀生 mưu sinh

謀生

mưu sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Làm ăn kiếm sống.

▸ Từng từ: 謀生

護生 hộ sinh

護生

hộ sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như Hộ sản 護產.

▸ Từng từ: 護生

貢生 cống sinh

貢生

cống sinh

phồn thể

Từ điển trích dẫn

1. Thời đại khoa cử, chỉ học sinh giỏi ở phủ, châu, huyện được tuyển cho lên kinh đô vào trường Thái học; gồm có "phó cống" 副貢, "bạt cống" 拔貢, "ưu cống" 優貢, "tuế cống" 歲貢, "ân cống" 恩貢, v.v.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò giỏi ở các địa phương được tiến cử lên kinh đô theo học.

▸ Từng từ: 貢生

超生 siêu sinh

超生

siêu sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tiếng là Phật, chỉ sự vượt ra được khỏi vòng sống chết.

▸ Từng từ: 超生

還生 hoàn sinh

還生

hoàn sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trả lại sự sống. Sống lại.

▸ Từng từ: 還生

醫生 y sinh

醫生

y sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đang theo học ngành chữa bệnh — Người Trung Hoa gọi thầy thuốc là Y sinh — Cũng chỉ sinh viên trường Y khoa đại học.

▸ Từng từ: 醫生

重生 trùng sinh

重生

trùng sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống lại lần nữa. Như Tái sinh. Cũng chỉ ơn cứu sống, ơn thật lớn. ĐTTT: » Trùng sinh ân nặng bể trời «.

▸ Từng từ: 重生

長生 trường sinh

長生

trường sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sống lâu.

▸ Từng từ: 長生

門生 môn sinh

門生

môn sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học trò. » Môn sinh xin được một người là may «. ( Nhị độ mai ).

▸ Từng từ: 門生

陌生 mạch sanh

陌生

mạch sanh

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. Lạ, không quen, bỡ ngỡ. ◇ Thẩm Tòng Văn 沈從文: "Đáo xứ thị mạch sanh diện khổng, ngã bất tri đạo nhật lí đồng thùy cật phạn, thả bất tri đạo vãn thượng đồng thùy thụy giác" 到處是陌生面孔, 我不知道日裏同誰吃飯, 且不知道晚上同誰睡覺 (Tòng Văn tự truyện 從文自傳, Thần châu 辰州).
2. ☆ Tương tự: "mạch sanh" 驀生, "sanh sơ" 生疏.
3. ★ Tương phản: "thục tất" 熟悉, "thục thức" 熟識.

陌生

mạch sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

bỡ ngỡ, lạ

▸ Từng từ: 陌生

降生 giáng sinh

降生

giáng sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Nói về thần tiên đầu thai xuống làm người.

▸ Từng từ: 降生

雙生 song sinh

雙生

song sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ sinh đôi.

▸ Từng từ: 雙生

養生 dưỡng sanh

養生

dưỡng sanh

Từ điển trích dẫn

1. Nuôi dưỡng thân thể. ◇ Tuân Tử 荀子: "Dĩ dưỡng sanh vi dĩ chí đạo, thị dân đức dã" 以養生為已至道, 是民德也 (Nho hiệu 儒效).
2. Chỉ phụng dưỡng cha mẹ. ◇ Đổng Trọng Thư 董仲舒: "Thánh nhân tri chi, cố đa kì ái nhi thiểu nghiêm, hậu dưỡng sanh nhi cẩn tống chung, tựu thiên chi chế dã" 聖人知之, 故多其愛而少嚴, 厚養生而謹送終, 就天之制也 (Xuân thu phồn lộ 春秋繁露, Ngũ hành chi nghĩa 五行之義).

養生

dưỡng sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đẻ và nuôi. Công ơn cha mẹ — Nuôi cho sống.

▸ Từng từ: 養生

餘生 dư sinh

餘生

dư sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc sống thừa, vì chẳng làm được gì — Cũng chỉ đời sống lúc tuổi già.

▸ Từng từ: 餘生

鯫生 tưu sanh

鯫生

tưu sanh

Từ điển trích dẫn

1. Lời khinh bỉ trỏ người kiến thức thấp kém, bọn thư lại tầm thường. ◇ Sử Kí 史記: "Tưu sanh thuyết ngã viết: Cự Quan, vô nạp chư hầu, Tần địa khả tận vương dã" 鯫生說我曰: 距關, 毋內諸侯, 秦地可盡王也 (Hạng Vũ bổn kỉ 項羽本紀) Thằng nhãi ấy bảo ta rằng: Giữ lấy (Hàm Cốc) Quan, không cho quân của chư hầu vào, thì có thể làm vua cả đất Tần.
2. Tiếng dùng để tự nhún mình (văn sĩ, học trò). ◇ Tây sương kí 西廂記: "Thán tưu sanh bất tài, tạ đa kiều thác ái" 歎鯫生不才, 謝多嬌錯愛 (Đệ tứ bổn 第四本, Đệ nhất chiết) Tội nghiệp cho kẻ hèn mọn bất tài này, cảm tạ em đã rủ lòng yêu mến.

鯫生

xu sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Kẻ nhỏ bé thấp kém này, tiếng tự xưng khiêm nhường.

▸ Từng từ: 鯫生

鹽生 diêm sinh

鹽生

diêm sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Một tên chỉ chất Lưu hoàng.

▸ Từng từ: 鹽生

人生觀 nhân sinh quan

人生觀

nhân sinh quan

Từ điển trích dẫn

1. Quan điểm về đời sống con người, thái độ xử thế. ◎ Như: "tích cực đích nhân sinh quan" 積極的人生觀.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cái nhìn về cuộc sống con người, chỉ cái ý nghĩ về cuộc sống.

▸ Từng từ: 人生觀

哉生明 tai sinh minh

哉生明

tai sinh minh

Từ điển trích dẫn

1. Ngày mồng ba mỗi tháng âm lịch, mặt trăng bắt đầu sáng gọi là "tai sinh minh" 哉生明.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mặt trăng mới bắt đầu ló. Chỉ ngày mồng ba đầu tháng âm lịch.

▸ Từng từ: 哉生明

哉生魄 tai sinh phách

哉生魄

tai sinh phách

Từ điển trích dẫn

1. Ngày mười sáu mỗi tháng âm lịch, mặt trăng bắt đầu có bóng tối gọi là "tai sinh phách" 哉生魄.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mặt trăng mới bắt đầu có chỗ lẹm tối đi, tức ngày 16 tháng âm lịch.

▸ Từng từ: 哉生魄

女學生 nữ học sinh

女學生

nữ học sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Học trò con gái.

▸ Từng từ: 女學生

安生王 an sinh vương

安生王

an sinh vương

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Tước của Trần Liễu, cha của Trần Quốc Tuấn đời Trần, Việt Nam. Ta thường gọi An Sinh Vương Liễu.

▸ Từng từ: 安生王

小生意 tiểu sinh ý

小生意

tiểu sinh ý

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Nghề buôn bán nhỏ.

▸ Từng từ: 小生意

微生物 vi sinh vật

微生物

vi sinh vật

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Loài vật cực nhỏ, có sự sống.

▸ Từng từ: 微生物

收生婆 thu sinh bà

收生婆

thu sinh bà

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người đàn bà đỡ đẻ. Bà mụ.

▸ Từng từ: 收生婆

桑寄生 tang kí sinh

桑寄生

tang kí sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Loài cây nhỏ sống bám trên cây dâu, dùng làm vị thuốc.

▸ Từng từ: 桑寄生

潑殘生 bát tàn sinh

潑殘生

bát tàn sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cuộc đời cực khổ.

▸ Từng từ: 潑殘生

爲人生 vị nhân sinh

爲人生

vị nhân sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Vì đời sống của con người mà làm.

▸ Từng từ: 爲人生

生命刑 sinh mệnh hình

生命刑

sinh mệnh hình

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Sự trừng phạt bắt phải chết. Như: Tử hình.

▸ Từng từ: 生命刑

生殖器 sinh thực khí

生殖器

sinh thực khí

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bộ phận của cơ thể, dùng để sinh đẻ, duy trì giòng giống ( chỉ chung dương vật của phái nam và âm hộ của phái nữ ).

▸ Từng từ: 生殖器

生殖慾 sinh thực dục

生殖慾

sinh thực dục

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Lòng ham muốn về sự sinh đẻ, tức sự ham muốn ăn nằm với nhau.

▸ Từng từ: 生殖慾

生物學 sinh vật học

生物學

sinh vật học

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngành nghiên cứu về mọi vật có sự sống.

▸ Từng từ: 生物學

生理學 sinh lí học

生理學

sinh lí học

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Môn học về các hiện tượng sinh hoạt của sinh vật ( Phistologic ) — Ta còn hiểu theo nghĩa hẹp là môn học về những liên quan nam nữ.

▸ Từng từ: 生理學

生產費 sinh sản phí

生產費

sinh sản phí

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Số tiền tiêu dùng vào việc sinh đẻ của đàn bà. Cũng gọi là Sản phí.

▸ Từng từ: 生產費

畱學生 lưu học sinh

畱學生

lưu học sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học sinh ở lại nước ngoài học tập. Ta gọi là Du học sinh.

▸ Từng từ: 畱學生

舊學生 cựu học sinh

舊學生

cựu học sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Người học sinh cũ của ông thầy nào, của một trường nào.

▸ Từng từ: 舊學生

落花生 lạc hoa sinh

落花生

lạc hoa sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cây lạc, củ lạc ( đậu phọng ).

▸ Từng từ: 落花生

陰陽生 âm dương sinh

陰陽生

âm dương sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Thầy cúng, thầy pháp.

▸ Từng từ: 陰陽生

九死一生 cửu tử nhất sinh

九死一生

cửu tử nhất sinh

Từ điển trích dẫn

1. Chín phần chết một phần sống. Tỉ dụ ở vào cảnh ngộ cực kì nguy hiểm. ◇ Dụ thế minh ngôn 喻世明言: "Man yên chướng dịch, cửu tử nhất sanh, dục đãi bất khứ, nại nhật mộ đồ cùng" 蠻煙瘴疫, 九死一生, 欲待不去, 奈日暮途窮 (Quyển thập cửu, Dương khiêm chi khách phảng ngộ hiệp tăng 楊謙之客舫遇俠僧).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chín phần chết một phần sống, ý nói nguy hiểm lắm.

▸ Từng từ: 九死一生

人生朝露 nhân sanh triêu lộ

人生朝露

nhân sanh triêu lộ

Từ điển trích dẫn

1. Hạt sương buổi sáng tới khi mặt trời mọc sẽ khô ngay. Tỉ dụ đời người ngắn ngủi. ◎ Như: "nhân sanh triêu lộ, phàm sự hà tất kế giác thái đa?" 人生朝露, 凡事何必計較太多?

▸ Từng từ: 人生朝露

個人衛生 cá nhân vệ sinh

個人衛生

cá nhân vệ sinh

Từ điển trích dẫn

1. Tập quán biết tôn trọng phép vệ sinh cho mỗi người. ◎ Như: "phanh nhẫm thì yếu chú ý cá nhân vệ sinh" 烹飪時要注意個人衛生.

▸ Từng từ: 個人衛生

公共衛生 công cộng vệ sinh

公共衛生

công cộng vệ sinh

Từ điển trích dẫn

1. Khoa học và phương thức tập thể giúp cho mọi người ngăn ngừa bệnh tật, giữ gìn sức khỏe.

▸ Từng từ: 公共衛生

半生半熟 bán sinh bán thục

半生半熟

bán sinh bán thục

Từ điển trích dẫn

1. Thức ăn chưa nấu chín hoàn toàn.
2. Tỉ dụ sự vật chưa được vừa ý hoặc hoàn hảo.

▸ Từng từ: 半生半熟

同生共死 đồng sanh cộng tử

同生共死

đồng sanh cộng tử

Từ điển trích dẫn

1. Hình dung tình nghĩa sâu nặng, có thể sống chết cùng nhau. ◇ Tùy Thư 隋書: "Thượng cố vị thị thần viết: " Trịnh Dịch dữ trẫm đồng sanh cộng tử, gian quan nguy nan, hưng ngôn niệm thử, hà nhật vong chi!"" 上顧謂侍臣曰: "鄭譯與朕同生共死, 間關危難, 興言念此, 何日忘之!" (Trịnh Dịch truyện 鄭譯傳).

▸ Từng từ: 同生共死

同生同死 đồng sinh đồng tử

同生同死

đồng sinh đồng tử

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cùng sống chết với nhau.

▸ Từng từ: 同生同死

塗炭生民 đồ thán sinh dân

塗炭生民

đồ thán sinh dân

Từ điển trích dẫn

1. Làm cho nhân dân khốn khổ. § Cũng nói là "đồ thán sinh linh" 塗炭生靈.

▸ Từng từ: 塗炭生民

無中生有 vô trung sinh hữu

無中生有

vô trung sinh hữu

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trong cái không nảy ra cái có. Hát nói của Nguyễn Công Trứ: » Gươm đoạn sầu thơ trục muộn đủ rồi, Còn lẽo đẽo vô trung sinh hữu «.

▸ Từng từ: 無中生有

生存競爭 sinh tồn cạnh tranh

生存競爭

sinh tồn cạnh tranh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Đua chen giành giựt để được sống còn.

▸ Từng từ: 生存競爭

白面書生 bạch diện thư sanh

白面書生

bạch diện thư sanh

Từ điển trích dẫn

1. Chỉ người chỉ biết đọc sách, kiến thức nông cạn, thiếu lịch duyệt. Phiếm chỉ người đi học. ◇ Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Nhược Tôn Càn, Mi Trúc bối, nãi bạch diện thư sanh, phi kinh luân tế thế chi tài" 若孫乾, 糜竺輩, 乃白面書生, 非經綸濟世之才 (Đệ tam thập ngũ hồi) Còn như bọn Tôn Càn, Mi Trúc là hạng bạch diện thư sinh, không có tài kinh luân tế thế gì cả.

▸ Từng từ: 白面書生

百花生日 bách hoa sinh nhật

百花生日

bách hoa sinh nhật

Từ điển trích dẫn

1. Tương truyền ngày 12 hoặc 15 tháng 2 âm lịch là sinh nhật của trăm hoa. § Cũng gọi là "hoa triêu" 花朝.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Ngày trăm hoa cùng nở, tên chỉ ngày 12 tháng 2 âm lịch hàng năm.

▸ Từng từ: 百花生日

老蚌生珠 lão bạng sinh châu

老蚌生珠

lão bạng sinh châu

Từ điển trích dẫn

1. Con ngọc trai già mà còn có ngọc, ý nói cha con cùng có tài năng. Sau chỉ người già được sinh con. Sau gọi đùa người đàn bà cao tuổi còn sinh con. ◎ Như: "tha tứ thập tuế tài sanh tử, lão bạng sanh châu, chân bất dong dị a" 她四十歲才生子, 老蚌生珠, 真不容易啊 bà ấy bốn chục tuổi mới sinh con, lão bạng sinh châu, thật chẳng phải dễ đâu nhe!

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Con trai già mà còn có ngọc, ý nói vợ chồng già mà còn có con — Hậu Hán: Vĩ Đoan có hai người con là Nguyên Tướng và Trọng Tướng. Khổng Dung trong bức thư gởi cho Vĩ Đoan khen Nguyên Tướng và Trọng Tướng có viết: » Bất ý song châu, cận xuất lão bạng « ( Chẳng ngờ hai hạt trai do con trai già sanh ra ).

▸ Từng từ: 老蚌生珠

自力更生 tự lực cánh sinh

自力更生

tự lực cánh sinh

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

tự lực cánh sinh

▸ Từng từ: 自力更生

髀肉復生 bễ nhục phục sinh

髀肉復生

bễ nhục phục sinh

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng