Từ điển Hán Nôm Việt - Tự học tiếng Trung

ⓘ Xem hướng dẫn sử dụng.

折 - chiết, đề

夭折 yểu chiết

夭折

yểu chiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chết sớm, chết trẻ.

▸ Từng từ: 夭折

打折 đả chiết

打折

đả chiết

Từ điển trích dẫn

1. Hạ giá, xuống giá (tiếng Anh: allow a discount). ◎ Như: "mỗi nhất niên đáo hoán quý thì kì, bách hóa công ti đô hội đại đả chiết" 每一年到了換季時期, 百貨公司都會大打折.

▸ Từng từ: 打折

折中 chiết trung

折中

chiết trung

Từ điển trích dẫn

1. Giữ đúng, theo đúng chuẩn tắc trong việc phán đoán sự vật. ◇ Sử Kí 史記: "Trung Quốc ngôn lục nghệ giả chiết trung ư phu tử, khả vị chí thánh hĩ" 中國言六藝者折中于夫子, 可謂至聖矣 (Khổng Tử thế gia 孔子世家) Ở Trung Quốc hễ nói đến lục nghệ đều lấy Khổng Tử làm tiêu chuẩn, có thể gọi là bậc chí thánh vậy.
2. Công bình, công chính. ◇ Quản Tử 管子: "Quyết ngục chiết trung, bất sát bất cô" 決獄折中, 不殺不辜 (Tiểu Khuông 小匡) Xét xử công bình, không giết người không có tội.
3. Chỉ điều hòa tranh chấp hoặc ý kiến khác nhau. ◇ Lỗ Tấn 魯迅: "Thiết pháp điều giải, chiết trung chi hậu, hứa khai nhất cá song" 設法調解, 折中之後, 許開一個窗 (Thư tín tập 書信集, Trí tào tụ nhân 致曹聚仁).
4. ☆ Tương tự: "chiết trung" 折衷. ★ Tương phản: "cực đoan" 極端.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Nắm lấy cái vừa phải mà theo, không thái quá, không bất cập.

▸ Từng từ: 折中

折剉 chiết tỏa

折剉

chiết tỏa

Từ điển trích dẫn

1. § Cũng viết là: "chiết tỏa" 折挫, "chiết tỏa" 折銼.

▸ Từng từ: 折剉

折半 chiết bán

折半

chiết bán

Từ điển trích dẫn

1. Chia đôi, xẻ đôi. ◇ Nhị thập niên mục đổ chi quái hiện trạng 二十年目睹之怪現狀: "Các hạ! Nhĩ tưởng tam vạn chiết bán, bất thị hữu liễu nhất vạn ngũ thiên liễu mạ?" 閣下! 你想三萬折半, 不是有了一萬五千了嗎? (Đệ ngũ hồi).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chia đôi, xẻ đôi.

▸ Từng từ: 折半

折回 chiết hồi

折回

chiết hồi

Từ điển trích dẫn

1. Đi được nửa đường quay về. ◎ Như: "tẩu đáo bán lộ, tài tưởng đáo vong kí đái tán, hựu chiết hồi gia lí khứ nã" 走到半路, 才想到忘記帶傘, 又折回家裡去拿.

▸ Từng từ: 折回

折字 chiết tự

折字

chiết tự

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Phân tích chữ mà đoán việc xấu tốt, một cách bói chữ thời xưa.

▸ Từng từ: 折字

折射 chiết xạ

折射

chiết xạ

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

khúc xạ (vật lý)

▸ Từng từ: 折射

折扣 chiết khấu

折扣

chiết khấu

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

chiết khấu, trừ hao, bớt tiền, trừ tiền

Từ điển trích dẫn

1. Bớt đi, trừ đi một phần (giá cả, khoản tiền...). ◎ Như: "nhĩ nhược năng tại thập thiên nội phó thanh sở hữu khoản hạng, ngã khả dĩ cấp nhĩ đả ta chiết khấu" 你若能在十天內付清所有款項, 我可以給你打些折扣.
2. Tỉ dụ không thể phù hợp hoàn toàn với sự thật. ◎ Như: "tha thuyết đích thoại nhất định yếu đả cá chiết khấu, bất năng hoàn toàn thính tín" 他說的話一定要打個折扣, 不能完全聽信.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bớt đi, trừ đi một phần.

▸ Từng từ: 折扣

折挫 chiết tỏa

折挫

chiết tỏa

Từ điển trích dẫn

1. Trắc trở, thất bại. ◇ Hàn Phi Tử 韓非子: "Giáp binh chiết tỏa, sĩ tốt tử thương" 甲兵折挫, 士卒死傷 (Bát thuyết 八說) .
2. Áp chế, ức chế, đè ép.
3. Dày vò, làm cho khổ sở. ◇ Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: "(Hương Lăng) kim phục gia dĩ khí nộ thương cảm, nội ngoại chiết tỏa bất kham, cánh nhưỡng thành can huyết chi chứng, nhật tiệm luy sấu tác thiêu" (香菱)今復加以氣怒傷感, 內外折挫不堪, 竟釀成乾血之症, 日漸羸瘦作燒 (Đệ bát thập hồi) (Hương Lăng) giờ lại càng thêm uất hận thương cảm, trong ngoài dày vò không chịu nổi, nên sinh ra bệnh ráo huyết, ngày một gầy mòn khô héo.
4. Theo giá trị đền trả. ◇ Điển chương tân tập 典章新集: "Như hữu khuy đoái, nguyện tương gia sản chiết tỏa hoàn quan" 如有虧兌, 願將家產折挫還官 (Hộ bộ 戶部, Ngân khóa 銀課) Nếu có thiếu tiền, xin đem gia sản bồi thường lại cho quan.

▸ Từng từ: 折挫

折損 chiết tổn

折損

chiết tổn

Từ điển trích dẫn

1. Làm tổn hại, tổn thương. ◇ Vô danh thị 無名氏: "Tương Hạ Hầu Đôn thập vạn hùng binh, tại Bác Vọng thành trung, dụng thủy hỏa tận giai chiết tổn" 將夏侯惇十萬雄兵, 在博望城中, 用水火盡皆折損 (Bác Vọng thiêu đồn 博望燒屯, Đệ tứ chiết).

▸ Từng từ: 折損

折断 chiết đoạn

折断

chiết đoạn

giản thể

Từ điển phổ thông

bẻ gãy, chặt gãy

▸ Từng từ: 折断

折斷 chiết đoạn

折斷

chiết đoạn

phồn thể

Từ điển phổ thông

bẻ gãy, chặt gãy

Từ điển trích dẫn

1. Bẻ gãy. ◎ Như: "chiết đoạn thụ chi" 折斷樹枝 bẻ gãy cành cây.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bẻ gãy — Chia rẽ, chia lìa ra.

▸ Từng từ: 折斷

折柳 chiết liễu

折柳

chiết liễu

Từ điển trích dẫn

1. Bẻ cành liễu. Chỉ sự chia tay. § Ngày xưa, ở "Trường An" 長安, bên sông "Bá" 灞, người ta đưa tiễn bạn thường bẻ tặng một cành liễu.
2. Tên bài nhạc. Tương truyền do Trương Khiên đem về từ Tây Vực. Còn có tên là "Chiết dương liễu" 折楊柳.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bẻ cành liễu. Chỉ sự chia tay. Đời Hán, khi chia tay, người ở lại thường bẻ cành liễu tặng cho người đi, làm roi ngựa.

▸ Từng từ: 折柳

折桂 chiết quế

折桂

chiết quế

Từ điển trích dẫn

1. Bẻ cành quế. Tỉ dụ thi đậu, cập đệ. ◇ Ôn Đình Quân 溫庭筠: "Do hỉ cố nhân tiên chiết quế, Tự liên ki khách thượng phiêu bồng" 猶喜故人先折桂, 自憐羈客尚飄蓬 (Xuân nhật tương dục đông quy kí tân cập đệ miêu thân tiên bối 春日將欲東歸寄新及第苗紳先輩).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bẻ cành quế. Chỉ sự thi đậu.

▸ Từng từ: 折桂

折獄 chiết ngục

折獄

chiết ngục

Từ điển trích dẫn

1. Xử án. ◇ Luận Ngữ 論語: "Phiến ngôn khả dĩ chiết ngục" 片言可以折獄 (Nhan Uyên 顏淵) (Chỉ nghe) lời một bên có thể xử xong án kiện.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Xét xử vụ án.

▸ Từng từ: 折獄

折磨 chiết ma

折磨

chiết ma

Từ điển trích dẫn

1. "Chiết" 折 gẫy, "ma" 磨 mài, "chiết ma" 折磨 chỉ những khó khăn khổ sở phải chịu đựng. ☆ Tương tự: "chiết tỏa" 折挫, "chiết đặng" 折蹬.

▸ Từng từ: 折磨

折線 chiết tuyến

折線

chiết tuyến

Từ điển trích dẫn

1. Đường gãy (hình học).

▸ Từng từ: 折線

折腰 chiết yêu

折腰

chiết yêu

Từ điển trích dẫn

1. Cúi mình làm lễ.
2. Khom lưng. Tỉ dụ chịu khuất nhục, quỵ lụy người khác. ◇ Tấn Thư 晉書: "Ngô bất năng vi ngũ đẩu mễ chiết yêu" 吾不能為五斗米折腰 (Đào Tiềm truyện 陶潛傳) Ta không thể vì năm đấu gạo (mà chịu) khom lưng.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bẻ gập cái lưng, ý nói hạ mình luồn lụy cầu danh — Tên một loại bát đựng đồ ăn, chỗ lưng bát thắt hẹp lại.

▸ Từng từ: 折腰

折舊 chiết cựu

折舊

chiết cựu

Từ điển trích dẫn

1. Tài sản hoặc vật phẩm, trải qua thời gian hoặc sau khi sử dụng, bị giảm bớt giá trị gọi là "chiết cựu" 折舊.
2. Mức độ giảm giá trị của tài sản hoặc vật phẩm, trải qua thời gian hoặc sau khi sử dụng. § Danh từ kinh tế học: khấu hao, tức khoản tiền cần phải dành ra để có thể chuẩn bị thay đổi lấy cái mới theo thời hạn đã định.

▸ Từng từ: 折舊

折花 chiết hoa

折花

chiết hoa

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bẻ nhánh hoa — Ý nói làm mất sự trong trắng của người con gái.

▸ Từng từ: 折花

折衝 chiết xung

折衝

chiết xung

Từ điển trích dẫn

1. Chiến xa đánh lui quân địch tấn công thành. Chỉ chống lại quân địch và giành được thấng lợi. Tam quốc diễn nghĩa 三國演義: "Mạc phủ phụng Hán uy linh, chiết xung vũ trụ" 幕府奉漢威靈, 折衝宇宙 (Đệ nhị thập nhị hồi) Mạc phủ nay phụng oai linh nhà Hán, dẹp yên bờ cõi.
2. Sau thường chỉ giao thiệp, đàm phán.
3. Tên một chức quan võ thời xưa.

▸ Từng từ: 折衝

折衷 chiết trung

折衷

chiết trung

phồn & giản thể

Từ điển trích dẫn

1. § Cũng viết là "chiết trung" 折中.

▸ Từng từ: 折衷

折訟 chiết tụng

折訟

chiết tụng

Từ điển trích dẫn

1. Phán quyết tố tụng án kiện. ☆ Tương tự: "chiết ngục" 折獄.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Như Chiếc ngục 折獄.

▸ Từng từ: 折訟

折變 chiết biến

折變

chiết biến

Từ điển trích dẫn

1. Căn cứ theo giá trị, lấy một vật đổi lấy vật khác tương đương.
2. Cầm đồ, gán vật phẩm đổi lấy tiền mặt. § Cũng nói là "chiết mại" 折賣. ◇ Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: "Nguyên đả lượng tương đương phô chiết biến cấp nhân, bị ngân thục tội" 原打量將當鋪折變給人, 備銀贖罪 (Đệ 100 hồi) Định gán hiệu cầm đồ cho người ta, để dành bạc chuộc tội.

▸ Từng từ: 折變

折閱 chiết duyệt

折閱

chiết duyệt

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Buôn bán lỗ vốn.

▸ Từng từ: 折閱

挫折 tỏa chiết

挫折

tỏa chiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trắc trở, thất bại — Chán nản.

▸ Từng từ: 挫折

曲折 khúc chiết

曲折

khúc chiết

phồn & giản thể

Từ điển phổ thông

1. gấp khúc
2. quanh co
3. phức tạp

Từ điển trích dẫn

1. Quanh co uốn khúc. ◇ Hồng Lâu Mộng 紅樓夢: "Ngoại diện khước thị tang, du, cận, chá, các sắc thụ trĩ tân điều, tùy kì khúc chiết, biên tựu lưỡng lựu thanh li" 外面卻是桑, 榆, 槿, 柘, 各色樹稚新條, 隨其曲折, 編就兩溜青籬 (Đệ thập thất hồi) Mặt ngoài là những cây dâu, cây du, dâm bụt và chá, tất cả đều mơn mởn tốt tươi, theo nhau chỗ nhô ra, chỗ lượn vào, đan thành hai dãy rào xanh.
2. Tình huống rõ rệt từng li từng tí, ngõ ngách, đường ngang lối dọc. ◇ Sử Kí 史記: "Ngô ích tri Ngô bích trung khúc chiết, thỉnh phục vãng" 吾益知吳壁中曲折, 請復往 (Ngụy Kì Vũ An Hầu truyện 魏其武安侯傳) Tôi biết rõ hơn ngõ ngách ở trong thành lũy của quân Ngô, xin (tướng quân) cho tôi đi lần nữa.
3. Ẩn tình, khúc mắc. ◎ Như: "thử sự nội tình phả hữu khúc chiết" 此事內情頗有曲折 sự tình này bên trong có phần khúc mắc phức tạp.
4. Uyển chuyển.
5. Trắc trở, tỏa chiết.
6. Chỉ chỗ cao thấp lên xuống trong điệu nhạc. Cũng chỉ thể thức của điệu nhạc.

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Cong gẫy, không thẳng — Gẫy gọn, rõ ràng.

▸ Từng từ: 曲折

横折 hoành chiết

横折

hoành chiết

giản thể

Từ điển phổ thông

nét hoành, nét ngang

▸ Từng từ: 横折

橫折 hoành chiết

橫折

hoành chiết

phồn thể

Từ điển phổ thông

nét hoành, nét ngang

▸ Từng từ: 橫折

殀折 yểu chiết

殀折

yểu chiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chết non. Chết trẻ.

▸ Từng từ: 殀折

波折 ba chiết

波折

ba chiết

Từ điển trích dẫn

1. Trắc trở, chướng ngại. ◎ Như: "kinh lịch đích ba chiết dũ đa, thành công đích quả thật dũ giác cam mĩ" 經歷的波折愈多, 成功的果實愈覺甘美.
2. Quanh co, biến hóa (văn chương). ◇ Uẩn Kính 惲敬: "Hầu Quân văn thanh lưu kiến để, ba chiết giai xuất thiên nhiên" 侯君文清瀏見底, 波折皆出天然 (Dữ Tần Tỉnh Ngô thư 與秦省吾書).

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Gẫy khúc, uốn éo như làn sóng — Cũng chỉ sự gẫy gọn khúc chiết.

▸ Từng từ: 波折

百折 bách chiết

百折

bách chiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trăm lần bẻ gẫy, chỉ rất nhiều cực khổ.

▸ Từng từ: 百折

短折 đoản chiết

短折

đoản chiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Chết trẻ, chết non.

▸ Từng từ: 短折

磨折 ma chiết

磨折

ma chiết

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Mài cho mòn, bẻ cho gẫy, chỉ hoàn cảnh cực khổ khốn đốn. Cung oán ngâm khúc có câu: » Kìa những kẻ thiên ma bách chiết, hình thì còn bụng chết đòi nau «.

▸ Từng từ: 磨折

轉折 chuyển chiết

轉折

chuyển chiết

Từ điển trích dẫn

1. Chuyển hướng, biến đổi. ◎ Như: "ngữ khí nhất chuyển chiết, ý tứ tựu bất nhất dạng" 語氣一轉折, 意思就不一樣.
2. Quanh co, khúc mắc. ◎ Như: "giá xích liên tục kịch tình tiết chuyển chiết đa biến, kết cục xuất nhân ý ngoại" 這齣連續劇情節轉折多變, 結局出人意外.

▸ Từng từ: 轉折

百折不回 bách chiết bất hồi

百折不回

bách chiết bất hồi

Từ điển trích dẫn

1. Dù gặp nhiều trắc trở gian khổ vẫn kiên trì phấn đấu tới cùng. ◇ Minh sử 明史: "Phù tiết nghĩa tất cùng nhi hậu kiến, như nhị nhân chi kiệt lực trí tử, mĩ hữu nhị tâm, sở vị bách chiết bất hồi giả hĩ" 夫節義必窮而後見, 如二人之竭力致死, 靡有二心, 所謂百折不回者矣 (Hà Đằng Giao Cù Thức Tỉ truyện luận 何騰蛟瞿式耜傳論).
2. ☆ Tương tự: "bách chiết bất nạo" 百折不撓, "bất khuất bất nạo" 不屈不撓, "kiên nhận bất bạt" 堅韌不拔. ★ Tương phản: "nhất quyết bất chấn" 一蹶不振.

▸ Từng từ: 百折不回

百折千回 bách chiết thiên hồi

百折千回

bách chiết thiên hồi

Từ điển trích dẫn

1. Trải qua bao nhiêu khó khăn vất vả. ◇ Triệu Phác Sơ 趙樸初: "Bách chiết thiên hồi tâm bất thối" 百折千回心不退 (Dữ Nhật Bổn Phật giáo hữu nhân 與日本佛教友人) Trải qua bao nhiêu khó khăn vất vả lòng không thối chuyển.

▸ Từng từ: 百折千回

百折千磨 bách chiết thiên ma

百折千磨

bách chiết thiên ma

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Trăm lần bẻ ngàn lần mài, ý nói cực khổ vất vả trăm chiều. Cung oán ngâm khúc có câu: » Đòi những kẻ thiên ma bách chiết, hình thì còn bụng chết đòi mau «.

▸ Từng từ: 百折千磨

霸陵折柳 bá lăng chiết liễu

霸陵折柳

bá lăng chiết liễu

Từ điển Nguyễn Quốc Hùng

Bẻ cành liễu ở đất Bá Lăng, chỉ sự chia tay. Đất Bá Lăng có sông Bá Thủy, cầu bắc ngang sông này gọi là Bá Kiều, hai bên đầu cầu nhiều liễu, cảnh đẹp mà buồn, người đời Hán thường tiễn đưa nhau trên cầu này, bẻ cành liễu đầu cầu trao cho nhau làm roi ngựa.

▸ Từng từ: 霸陵折柳